كه گفته مىشد در زمان حيات ، و حتّى پس از حيات اعلم از ديگران هستند . ولى آيا ممكن است اين مراجع ( رضوان اللَّه عليهم ) پس از گذشت زمان طولانى از وفاتشان ، و با آمدن مراجع جديد - كه مشغول درس و بحث هستند ، و علوم و تحقيقات جديدى در دست دارند - بازهم اعلم از احيا باشند ؟ جواب : شكّى نيست كه علم و دانش همراه زمان در حال تطوّر و تكامل است . و همان گونه كه در تعليقهء بر عروة الوثقى ، مبحث عدم جواز تقليد ابتدايى از ميّت ، نوشته‌ايم ، ممكن است بسيارى از مجتهدين زنده از مراجع گذشته اعلم باشند ؛ چون مراجع زنده معلومات و دانش گذشتگان ، را به اضافهء علوم جديدى در اختيار دارند . بدين جهت ممكن است در بين مراجع ميّت كسانى باشند كه از مراجع زنده استعدادى قوىتر داشته باشند ، ولى اطّلاعات احيا ممكن است نسبت به اموات اقرب به واقع باشد ؛ و ملاك اعلميّت ، اقربيّت به واقع است . همان گونه كه ممكن است طبيب امروز از ابن سينا ماهرتر باشد ؛ در حالى كه استعداد بوعلى بيشتر بوده است . همچنين در ساير علوم ؛ و روشن است كه علم فقه و اصول از اين قاعده كلّى مستثنى نيست ، و اين دو علم دائماً در حال تطوّر و تكامل است . سؤال 7 - حضرت عالى در پاسخ سؤال 569 كتاب استفتائات جديد ، جلد اوّل ، در مورد جواز غيبت شخصى كه ريش خود را مىتراشد ، فرموده‌ايد : « با توجّه به اين كه بعضى از علما در گذشته و حال فتوا به جواز عمل فوق مىدهند ، غيبت اين فرد جايز نيست . » با عنايت به همين پاسخ ، و با توجّه به اين كه حضرتعالى در مورد عدم جواز تراشيدن ريش احتياط فرموده‌ايد ، آيا مىتوان با همين علم اجمالى به فتواى عدّه‌اى از علماى زنده در مورد جواز آن ، استناد كرد ، و بدان عمل نمود ؟ جواب : بايد در مسائل اختلافى اعلميّت احراز شود . سؤال 8 - لطفاً به سؤالات زير پيرامون تقليد پاسخ فرماييد : الف ) اهل خبره ، كه با معرّفى و شهادت آنها مرجعيّت و اعلميّت ثابت مىشود ، چه كسانى هستند ؟ جواب : منظور از اهل خبره ، علماى درجه دو و سه حوزه‌هاى علميّه و