تأثير كلام را فهميده باشد سكوت را شعار خود قرار داده و بدون دقت و تفكر سخن نمىگويد و كسى كه اطلاع و احاطه بر آثار لطيف و خصوصيات دقيق و باريك سكوت پيدا كرده و سكوت را نگهبان امين اسرار و حقائق قلبى خود قرار داده است ، البته كلام و سكوت چنين آدم ، عبادت خواهد بود و كسى بر اين عبادت او آگاهى نمىيابد بجز پادشاه با جبروت كه خداوند متعال است . « 1 » ابن ابى الحديد در ذيل اين فراز مىگويد : پرهيزگار از فوت كلام و سخن نگفتن محزون و ناراحت نمىشود ، زيرا سكوت را غنيمت مىداند ، نه خسران و زيان ( لانه يَرى الصمتَ مَغْنَماً لا مَغْرَماً ) « 2 » ) آرى پرهيزگاران ساكتان ناطقند ، آنها گرچه ساكتند ولى روش و منش آنها گوياى ارزشهاى اخلاقى است آنها مجسمه و تابلوى تمام‌نماى قرآنند ، قرآن هم امر و هم نهى مىكند و ساكت ناطق است ( القرآن آمر زاجرو صامتٌ ناطق ) . « 3 » رسول اكرم ( صلى الله عليه وآله ) مىفرمايند : « چهار چيز است كه فقط مؤمن دارا است ، يكى از آنها سكوت است و آن اولين عبادت است » . « 4 » امام صادق ( عليه السلام ) مىفرمايند : كسانى كه قبل از شما بودند ، سكوت را فرا گرفتند و شما سخن را ، اگر فردى از شما خواست متعبّد و عبادت كننده ( با خلوص نيت ) باشد ، بايد سكوت را قبل از آن به مدت ده سال فرا گيرد ، اگر اين كار را به خوبى انجام داد و صبر بر آن كرد ، متعبّد مىشود و گرنه بايد بگويد : من اهليت آنچه را در نيت دارم ، ندارم « ما انا لِما اروم بِاهْل » . « 5 » از نبى اكرم ( صلى الله عليه و آله ) نقل شده كه حضرت به مردى كه نزد ايشان آمده بود فرمودند : « آيا

--> ( 1 ) . مصباح الشريعة و مفتاح الحقيقة ، باب 27 . ( 2 ) . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحديد ، جلد 10 ، صفحه 160 . ( 3 ) . نهج‌البلاغه ، خطبه 183 صبحى صالح و 182 فيض الاسلام . ( 4 ) . بحار الانوار ، جلد 77 ، صفحه 88 . ( 5 ) . بحار الانوار ، جلد 78 ، صفحه 228 . .