برخورد كنند ، مردم از گرد او پراكنده مىشدند ، گرچه سخن حق باشد ولى كيفيت بيان و تبيين مطلب بسيار در پذيرش آن مؤثر است ، نرم سخنى مايه جذب و انعطاف افراد است و اين روش در برخورد ائمه ( عليهم السلام ) نيز بسيار مشاهده شد تاريخ نمايانگر آن است . در فراز قبل نيز گذشت كه در صفات رسول الله ( صلى الله عليه و آله ) فرموده‌اند ، آن حضرت تندخود و خشن و فريادزن نبوده است . متاب اى پارسا روى از گنهكار * به بخشايندگى در وى نظر كن اگر من ناجوانمردم به كردار * تو بر من چون جوانمردان گذر كن « 1 » بايد سعى كنيم اين‌گونه برخورد نرم را در امر به معروف و نهى از منكر مراعات كنيم كه تندگوئى و تندخوئى چيزى جز لجاجت طرف مقابل را به همراه ندارد . واعظ ، اگر چه امر به معروف واجب است * طورى بكن كه قلب گنهكار نشكند « 2 » مرحوم خوئى در شرح خود ذيل همين فراز از كتاب نفيس كافى نقل مىكند كه امام صادق ( عليه السلام ) فرمودند ، اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) بسيار مىفرمودند : « لَيَجْتَمِعُ فى قلبِكَ الافتَقار الىَ النّاس و الاستغناء عنهم فيكون افتقارك اليهم فى لين كلامِك و حسن بشرك و يكون استغناؤك عنهم فى نزاهة عرضك و بقاء عزِّك » : « بايد در دل تو نياز به مردم و بىنيازى از آنها پيدا گردد پس نياز تو به آنها در نرمى زبان و خوش‌روئى باشد و بىنيازى تو از آنها در حفظ آبرو و نگهدارى عزّت تو باشد » . « 3 » عاليترين دستور معاشرت و برخورد با مردم را على ( عليه السلام ) بيان كرده است و حاصل آن اين است كه : انسان بايد در دل دو عقيده داشته باشد : يكى آنكه در

--> ( 1 ) . عرفان اسلامى ، جلد 10 ، صفحه 58 . ( 2 ) . عرفان اسلامى ، جلد 10 ، صفحه 58 . ( 3 ) . كافى ، جلد 2 ، صفحه 149 ، چاپ دارالكتب الاسلاميه ، باب الاستغناء عن الناس ، حديث 7 و .