درآمدى نيست چه بسا درآمدش هنگفت است ولى حرص و آز ، زندگى را بر او تنگ مىكند ، و ميل ندارد در خانه‌اش باز باشد ، و ديگران از زندگى او استفاده كنند ، به قول على ( عليه السلام ) « همچون فقيران زندگى مىكند ، و همانند اغنياء و ثروتمندان حساب پس مىدهد » « 1 » اين در مورد فرد بود ، وقتى وارد جامعه‌هائى شويم كه از ياد خدا روى گردانده‌اند ، مسأله از اين وحشتناك تر خواهد بود ، جوامعى كه عليرغم پيشرفت شگفت‌انگيز صنعت و عليرغم فراهم بودن همه وسائل زندگى در اضطراب و نگرانى شديد به سر مىبرند ، در تنگناى عجيبى گرفتارند و خود را محبوس و زندانى مىبينند . همه از هم مىترسند ، هيچ كس به ديگرى اعتماد نمىكند ، رابطه و پيوندها همه بر محور منافع شخصى است ، بار تسليحات سنگين به خاطر ترس از جنگ بيشترين امكانات اقتصادى آنها را در كام خود فرو برده و پشتهايشان زير اين بار سنگين خم شده است . زندآنهامملو از جنايتكاران است و در هر ساعت و دقيقه طبق آمارهاى رسميشان ، قتلها و جنايتهاى هولناكى رخ مىدهد ، آلودگى به موادمخدّر و فحشاء آنها را برده و اسير ساخته است در محيط خانواده‌هايشان نه نور محبتى است و نه پيوند عاطفى نشاطبخشى ، آرى اين است زندگى سخت و معيشت « ضنك » آنها ! رئيس جمهور اسبق آمريكا « نيكسون » در نخستين نطق رياست جمهوريش به اين واقعيت اعتراف كرد و گفت : « ما گردادگرد خويش زندگانيهاى توخالى مىبينيم ،

--> ( 1 ) . تفسير نمونه ، جلد 13 ، صفحه 328 ، در اينجا اشاره كنم كه در بعضى تفاسير در ذيل اين آيه آمده كه اعراض از ذكر مراد اعراض از ولايت اميرالمؤمنين ( عليه السلام ) است چنان كه در روايتى از امام صادق ( عليه السلام ) در نور الثقلين ، جلد 3 ، صفحه 405 ، آمده و در رواياتى نيز اعراض از حج تفسير شده كه مىتوان گفت اين دو از مصاديق اهم ذكر حق است ، ( توضيح بيشتر در تفسيرنمونه ، جلد 13 ، صفحه 330 - 329 ) . .