الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

196

اخلاق اسلامى در نهج البلاغه ( خطبه متقين ) ( فارسى )

دو وجه براى اين روايات ذكر كرده است : 1 - ايمان اطلاق بر تصديقات و اعمال مىشود ، پس براى ايمان دو ركن است يكى يقين و ديگرى صبر ، مراد از يقين ، معارف قطعى است و مراد از صبر ، عمل به مقتضاى يقين . و رسول گرامى ( صلى الله عليه و آله ) اين دو را ( يقين و صبر ) را در روايتى جمع كرده و فرموده‌اند : « مِنْ اقلّ ما اوتيتُم اليقين و عَزيمةُ الصّبر » : « از كمترين چيزهائى كه اعطا شده‌ايد يقين و صبر است » . 2 - وجه دوم اين كه ايمان مشتمل است بر امورى كه نفع مىبخشد و بر امورى كه ضرر مىزند ، مؤمن بايد اعمال نافع را انجام داده ، و شكر گزارد ، و اعمال مضرّ را ترك كرده ، و صبر در مقابل ترك آنها كند ، پس شكر در مقابل اعمال نافع و صبر در مقابل اعمال مضرّ است ، پس شكر نصف ايمان است ، و صبر نصف ديگر آن و به همين جهت يكى از صحابه گفت : « الايمان نصفان ، نصف صبر و نصف شكر » : « ايمان دو نصف است ، نصفى صبر و نصفى شكر » . در اهميت صبر همين بس كه تمام اخلاق حميده به صبر برمىگردد ، لكن براى اين صبر در هر موردى اسمى است ، اگر صبر در برابر شهوت شكم و فرج باشد ، عفت نامند و اگر در تحمل امر غير ملايمى و سختى باشد اسمهاى آن نزد مردم مختلف است ، اگر در مصيبت باشد ، صبر و ضد آن را جزع گويند ، اگر در موقع بىنيازى و ثروتمند بودن باشد كه خود را نبازد ، « ضبط نفس » گويند كه در مقابلش « بَطَر » است كه تكبر و خود را بزرگ شمردن باشد و اگر در جنگ باشد ، شجاعت و ضدش « جُبن » است و اگر در فرو نشاندن غضب باشد ، حلم و ضدش « سفه » و نوعى نادانى است و اگر در برابر حوادث خير و شرّ روزگار باشد ، سعه صدر و ضدش ناراحتى و ضيق صدر است ، و اگر در مخفى كردن كلام باشد ، كتمان سرّ است و اگر در برابر زياده‌خواهى و زياده بر زندگى معمولى باشد ، زهد و ضدش حرص است و اگر