شهرى است كه هزاران كارخانه و لابراتوار داشته باشد . « 1 » آيا وجدان باور مىكند كه طبيعت كور و كر چنين كند ! 2 - تفسير دوم اشاره به برهان علت و معلول است ، كسى كه آگاه شد كه مخلوق است و معلول ، علم پيدا مىكند كه خالق و علتى هست ، بايد در سلسله علل به جائى برسد كه ديگر او معلول نيست و علة العلل است و آن خدا است و الّا تسلسل لازم مىآيد كه محال است . 3 - اشاره به برهان وجوب و امكان و ( فقر و غنا ) است ، انسان وقتى نظر به خود مىكند و خود را مىشناسد كه هيچ ندارد ، و فقير است ، آگاهى پيدا مىكند كه منبع مستقل و بىنيازى هست كه نيازمند به او هستم ( يَا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَرَاءُ إِلَى اللهِ وَاللهُ هُوَ الْغَنِىُّ الحميد ) « 2 » 4 - سه طريق قبل اثبات و آگاهى بر وجود خداوند از طريق استدلال بود ، و راه چهارم يافتن خداوند از طريق شهود است ، يعنى كسى كه نفس خود را در اثر رفع موانع و حجابهاى درونى و بيرونى شناخت خدا را مشاهده خواهد كرد ، و بر حاكميت او واقف خواهد شد ، و همان مىشود كه وقتى به ائمه اطهار ( عليهم السلام ) مىگفتند آيا خدا را ديده‌ايد به اين مضمون مىفرمودند : « ما كُنتُ أعبُدُ شيئاً لم ارَ لَمْ تَرَه الابْصار بِمشاهدة العَيان و لكن رَأَتْهُ القُلوبُ بِحَقائِق الايمان » : « چيزى را كه نديده باشم ، عبادت نمىكنم ، ديدگان ظاهرى و چشمهاى سر ، او را نمىبينند ، و لكن قلبها با حقيقت ايمان ( و شناخت نفس ) خواهند ديد ، با بصر نتوان ديد ولى با بصيرت توان ديد » . « 3 » اگر كسى خود را شناخت راهى براى شناخت صفات خدا و يافتن آنها پيدا

--> ( 1 ) . براى توضيح بيشتر مىتوانيد به تفسير موضوعى پيام قرآن ، جلد 2 ، صفحه 72 - 68 ، مراجعه نمائيد . ( 2 ) . سوره فاطر ، آيه 15 . ( 3 ) . بحار الانوار ، جلد 4 ، صفحه 33 ، از امام صادق ( عليه السلام ) - مضمون اين كلام با كمى اختلاف از حضرت على ( عليه السلام ) و امام باقر ( عليه السلام ) نيز نقل شده ، رجوع كنيد به ميزان الحكمه ، جلد 6 ، صفحه 191 - 190 . .