اين وحدت ، اختيارى بوده باشد و يا بدون اختيار . بعضى از مفسران ، « امّت واحده » را در اينجا به معناى « دين واحد » گرفته‌اند ، ولى اين تفسير با ريشهء لغوى « امّت » ، سازگار نيست . بعضى ديگر نيز گفته‌اند كه منظور از « امّت » در سورهء « انبياء » ، همهء انسان‌ها در تمام قرون و اعصارند ؛ يعنى اى انسان‌ها همهء شما يك امّتيد ، پروردگار شما يكى است و مقصد نهايى همهء شما يك مقصد است . « 1 » [ أَمْت : ] « عِوَجاً وَ لا أَمْتاً » « أَمْت » به معناى زمين مرتفع و تپه است . « 2 » [ إِمتَحَن : ] « امْتَحَنَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ » « امْتَحَنَ » از مادّهء « امْتِحان » ، در اصل به معناى ذوب كردن طلا و نقره و گرفتن ناخالصى آن است ؛ و گاه به معناى « گستردن چرم » نيز آمده ، ولى بعداً در معناى آزمايش به كار رفته است . مانند آيهء مورد بحث ، آزمايشى كه نتيجهء آن خلوص قلب و گستردگى آن براى پذيرش تقوا است . « 3 » [ أُمَتِّعْكُنَّ : ] « أُمَتِّعْكُنَّ وَ أُسَرِّحْكُنَّ » « أُمَتِّعْكُنَّ » از مادّهء « متعه » است ، و چنان كه در آيهء 236 سورهء « بقره » گفته‌ايم منظور از آن « هديه » اى است كه با شئون زن ، متناسب باشد . در اينجا منظور اين است كه مقدار مناسبى بر مهر بيفزايد و يا اگر مهريه‌اى تعيين نشده ، هديهء شايسته‌اى به آنها بدهد ، به طورى كه راضى و خشنود گردند ، و جدايى آنها در محيط دوستانه انجام پذيرد . « 4 » [ أمثال : ] « ضَرَبُوا لَكَ الأَمْثالَ » « امثال » جمع « مَثَل » در اينجا ، - به خصوص با قرائن موجود در آيه - به معناى سخنان سست و بىپايه است ؛ و تعبير به « امثال » شايد به خاطر آن است كه آن را در لباس حق و مثل و مانندِ دليل منطقى در آورده‌اند ، در حالى كه واقعاً چنين نيست . بسيارى از مفسران در اينجا « امثال » را به معناى « تشبيهات » گرفته‌اند ؛ اما روشن نساخته‌اند كه مشركان در اينجا چه تشبيهى كرده‌اند ؟ بعضى ديگر « امثال » را به « توصيف‌ها » معنا نموده‌اند ، زيرا يكى از معانى « مثل » - طبق آنچه « راغب » در « مفردات » گفته - « توصيف » است . به هر حال ، اگر منظور

--> ( 1 ) . بقره ، آيهء 213 ( ج 2 ، ص 116 ) ؛ آل عمران ، آيهء 104 ( ج 3 ، ص 53 ) ؛ هود ، آيهء 8 ( ج 9 ، ص 47 ) ؛ نحل ، آيهء 36 ( ج 11 ، ص 247 ) ؛ انبياء ، آيهء 92 ( ج 13 ، ص 542 ) ( 2 ) . طه ، آيهء 107 ( ج 13 ، ص 331 ) ( 3 ) . حجرات ، آيهء 3 ( ج 22 ، ص 149 ) ( 4 ) . احزاب ، آيهء 28 ( ج 17 ، ص 302 )