به جوامع انسانى مىرسد با هيچ خطرى قابل مقايسه نيست ؛ آنها با استفاده از مصونيّتى كه در پناه اظهار ايمان پيدا مىكنند ، ناجوانمردانه و آزادانه به افراد بى دفاع حمله‌ور شده ، از پشت به آنها خنجر مىزنند ؛ مسلّماً حال چنين دشمنان ناجوانمرد و خطرناك كه در قيافهء دوست آشكار مىشوند ، از حال دشمنانى كه با صراحت اعلان عداوت كرده و وضع خود را مشخّص ساخته‌اند ، به مراتب بدتر است . در حقيقت « نفاق » راه و رسم افراد بى شخصيّت و پست ، و مرموز و ترسو ، و به تمام معنا آلوده است . امّا براى اينكه روشن شود حتّى اين افراد فوق‌العاده آلوده ، راه بازگشت به سوى خدا و اصلاح موقعيّت خويشتن را دارند ، اضافه مىكند : « مگر آنها توبه كرده و اعمال خود را اصلاح نمايند - و گذشته را جبران كنند - و به دامن لطف پروردگار چنگ زنند و دين و ايمان خود را براى خدا خالص گردانند ( إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا وَأَصْلَحُوا وَاعْتَصَمُوا بِاللَّهِ وَأَخْلَصُوا دِينَهُمْ للَّهِ ) » . « چنين كسانى سرانجام اهل نجات خواهند شد و با مؤمنان قرين مىگردند ( فَأُوْلَئِكَ مَعَ الْمُؤْمِنِينَ ) » . « و خداوند پاداش عظيمى به همهء افراد با ايمان خواهد داد ( وَسَوْفَ يُؤْتِ اللَّهُ الْمُؤْمِنِينَ أَجْراً عَظِيماً ) » . قابل توجّه اينكه ، در ذيل آيه مىفرمايد : اينها همراه مؤمنان خواهند بود ، اشاره به اين كه مقام ( مؤمنان ثابت قدم ) از آنها برتر و بالاتر است ، آنها اصلند و اينها فرع ، و از پرتو وجود مؤمنان راستين نور و صفايى مىيابند . موضوع ديگرى كه بايد به آن توجّه داشت اين است كه سرنوشت منافقان را به طور مشخّص بيان كرده و پايين‌ترين مرحلهء دوزخ شمرده است در حالى كه دربارهء مؤمنان به « اجر عظيم » كه هيچ‌گونه حدّ و مرزى در آن نيست و وابسته به عظمت لطف پروردگار است ، اكتفا شده .