آنها كسانى هستند كه گمراهى را ( با از دست دادن ) هدايت خريده‌اند ؛ و ( اين ) تجارت براى آنها سودى نداده ، و هدايت نيافته‌اند . محتواى اين آيات : آيات فوق شرح فشرده و بسيار پر مغزى پيرامون منافقان و ويژگيهاى روحى و اعمال آنها را بيان مىكند . توضيح اينكه : اسلام در يك مقطع خاصّ تاريخى خود با گروهى روبه رو شد كه نه اخلاص و شهامت براى ايمان آوردن داشتند و نه قدرت و جرأت بر مخالفت صريح . اين گروه كه قرآن از آنها به عنوان « منافقين » ياد مىكند و ما در فارسى از آنها تعبير به « دو رو » يا « دو چهره » مىكنيم در صفوف مسلمانان واقعى نفوذ كرده بودند ، و خطر بزرگى براى اسلام و مسلمين محسوب مىشدند ، و از آنجا كه ظاهر اسلامى داشتند ، غالباً شناخت آنها مشكل بود ؛ ولى قرآن نشانه‌هاى دقيق و زنده‌اى براى آنها بيان مىكند كه خطّ باطنى آنها را مشخّص مىسازد و الگويى در اين زمينه به دست مسلمانان براى همهء قرون و اعصار مىدهد . نخست ، تفسيرى از خودِ نفاق دارد مىگويد : « بعضى از مردم هستند كه مىگويند به خدا و روز قيامت ايمان آورده‌ايم در حالى كه ايمان ندارند ( وَمِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ وَبِالْيَوْمِ الْأَخِرِ وَمَا هُمْ بِمُؤْمِنِينَ ) » . آنها اين عمل را يك نوع زرنگى و به اصطلاح تاكتيك جالب ، حساب مىكنند : « آنها با اين عمل مىخواهند خدا و مؤمنان را بفريبند ( يُخَادِعُونَ اللَّهَ وَالَّذِينَ ءَامَنُوا ) » . « در حالى كه تنها خودشان را فريب مىدهند امّا نمىفهمند ( وَمَا يَخْدَعُونَ إِلَّآ أَنفُسَهُمْ وَمَا يَشْعُرُونَ ) » . آنها با انحراف از راه صحيح و صراط مستقيم ، عمرى را در بيراهه مىگذرانند ،