الميزان نوشتند : تم الكتاب و الحمدللَّه واثق الفراغ من تأليفه فى ليلة القدر المباركة الثالثة و العشرين من ليالى شهر رمضان . « 1 » آيةاللَّه جوادى آملى آيةاللَّه جوادى آملى در مورد مرحوم علّامه طباطبائى مىفرمايد : او عارف كامل بود . عارفى بود كه خداى متعال مهم‌ترين آرمان و آمال او بود . همان كه در دعاى كميل آمده [ است ] : « يا غاية آمال العارفين » . ايشان در رديف همان عارفين بود و در زمرهء همان عرفا بود كه از ثقلين يعنى قرآن و عترت ، مايه‌ها گرفت و پايه‌هايى ساخت . بنابراين ، عرفان صحيح را با استمداد از آيات و مخصوصاً روايات اهل‌بيت عليهم السلام به خوبى عرضه مىكرد و تشريح مىكرد و به خوبى تدريس مىكرد . « 2 » و در مورد روح بلند مرحوم علّامه مىفرمايد : مطالب عميق و بلند فلسفه جز در روحى به عمق دريا و جانى به ارتفاع گنبد مينا نمىگنجد و تا روح ، ظرفيت مسائل ژرف و عقلى را نداشته باشد ، انسان حكيم نخواهد شد و نشانهء روح بلند اين است كه طبق وحى الهى « قُلْ رَبِّ زِدْنِي عِلْماً » « 3 » افزون طلب است . از اين رهگذر استاد علّامه در زندگى نامهء خود ، آن چند سالى را كه بعد از مراجعت نجف در تبريز ماندند ، خسارت روح شمرده‌اند ، با اين‌كه چندين رسالهء عميقِ فلسفى در آن سرزمين تأليف كرد و طبق مرقوم خود استاد ، در آن آثار سعى شد كه ميان عقل و نقل تطبيق شده باشد . سِرّ اين‌كه آن ايّام را دورهء غرامت محسوب داشتند ، اين است كه آنچه جان بلند استاد مىطلبيد - چون تفسير قَيمّ الميزان - در آن منطقه ميسّر نبود و نيز آنچه را كه بلنداى روح لطيف معظم له مىخواست - چون حوزهء تدريس قم و تربيت اخترانى فروزان و تعليم و تهذيب ارواح مستعد و پذيرا - در آن مرز و بوم ميسور نبود . « حسنات الابرار سيئات المقربين » . « 4 » باز در مورد تفسير گرانسنگ و آثار علمى علّامه مىگويد : همان‌طور كه قرآن مخزن همهء علوم است ، تفسير استاد علّامه نيز مخزن همهء آرا و افكار و

--> ( 1 ) . همان ( 2 ) . روزنامه جمهورى اسلامى ، 24 / 8 / 74 ( 3 ) . طه ( 20 ) آيه 114 ( 4 ) . يادنامهء علّامه سيد محمد حسين طباطبائى ، ص 169 ، مقاله سيرهء فلسفى استاد علّامه طباطبائى