در نهايت مرگ اين انقلاب را معنى مىدهد . با چنين تلقىاى از انقلاب مىتوان شخصيت علّامهء فقيد بزرگوار زمان ما را به درستى ارزيابى كرد و جايگاه حقيقى او را در مجموعهء عظيم اين انقلاب به درستى شناخت : او مجموعه‌اى از معارف و فرهنگ اسلام بود ، فقيه بود ، حكيم بود ، آگاه از اندوخته‌هاى فلسفى شرق و غرب بود ، مفسر قرآن بود ، از علوم اسلامى ، يعنى علومى كه از اسلام نشأت گرفته يا از آن تغذيه كرده است ، مطلع بود : از اصول ، از كلام ، از ادبيات ، از نجوم و هيأت و رياضيات ، و از برخى علوم بىنام و نشان ديگر . شخصيت او در لابه‌لاى اين دانستنىهاى بسيار به كمك رياضتى مداوم و دراز مدت ، پرورده ، صيقل يافته و پرداخته شده بود . از كسانى بود كه تنها مكتب جامعى چون اسلام مىتواند امثال او را در دامان پربركت خويش پرورش دهد . چهرهء معنوى او ، سيماى پرصلابت مردى بود كه ايمانى استوار و عرفانى راستين را با دانشى گسترده و عميق توأم ساخته و با آميزهء شگفت وجود خويش ثابت كرده بود كه اسلام مىتواند سوز درون دلسوختگان شيفته را با عقل راسخ فرزانگان فرهيخته يك جا گردآورد . او ، تلاش و جهاد بىانتها و خاموش نشدنى خود را هم به اين معجون الهى در آميخته بود ، در يكى از حساس‌ترين دوران‌هاى حيات اسلام و تشيّع ، جانانه به دفاع از حريم معنويت اسلامى و حكمت و معرفت الهى برخاسته و مفاهيم زيباى اجتماعى اسلام را از آيات كلام الهى استخراج كرده و به عرضهء كامل و جامع اسلام پرداخته بود . او مدافعى استوار از ارزش‌هاى فرهنگ اسلام در برابر بساط نيرنگ مكاتبى بود كه با بهره‌گيرى از انواع شيوه‌ها و ترفندها بر اين فرهنگ الهى تاختن آورده و به تدريج رابطهء دل‌ها و مغزها را در بخش‌هايى از جامعه از چشمه سار زلال آن گسسته بودند . او كه در سفرهء متاع ارزندهء حوزهء علميّهء قم ، در شمار درخشنده‌ترين گوهرها بود و به آن مدرسهء اسلامى پربركت ، ارزش مىبخشيد ، تنها به آن حوزه محدود نشده بود و به تدريج در همهء حوزه‌هاى علمى و در همهء محافل اسلامى و در سطح وسيع جامعه حضور خود را مجسم‌تر و برجسته‌تر مىساخت ، معارفى كه از زبان و قلم او بر صفحهء دل‌ها و كاغذها نقش بسته بود از صدها و هزارها زبان و با صدها و هزارها بيان در همه جا منتشر مىگشت و به همه كس علم و معرفت مىآموخت . اكنون اين چراغ برافروخته و روشنى بخش به خاموشى گراييده است اما ، خورشيد