1 ) : اين آيه و آيه بعدى در مقام سرزنش و توبيخ انسان هستند كه قدر دين قويم الهى را نمىشناسد و همانطور كه بايد در طلب خير باشد در پى شرّ و شقاوت نيز مىرود . مراد از انسان نوع بشر است نه افراد خاصّى از آنها و مراد از عجول بودن انسان علاقهء نوع بشر است به اينكه آنچه بدان مايل است زودتر تحقّق بيابد ، نه لجاجت و در خواست عذاب . ( 12 ) ( وَ جَعَلْنَا اللَّيْلَ وَ النَّهارَ آيَتَيْنِ فَمَحَوْنا آيَةَ اللَّيْلِ وَ جَعَلْنا آيَةَ النَّهارِ مُبْصِرَةً لِتَبْتَغُوا فَضْلًا مِنْ رَبِّكُمْ وَ لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَ الْحِسابَ وَ كُلَّ شَيْءٍ فَصَّلْناهُ تَفْصِيلًا ) : ( و روز و شب را دو نشانه قرار داديم ، آنگاه آيت شب را محو و تاريك نموده و آيات روز را روشن و تابان كرديم تا در طلب فضل پروردگارتان برآييد و تا آنكه حساب سالها و اوقات را بدانيد و هر چيزى را بطور گسترده تفصيل داديم ) ، مىفرمايد ما روز و شب و نور و تاريكى را چنين خلق كرديم كه نشانه‌اى از قدرت ما باشند ( و همه موجودات از اصل وجود آياتى هستند كه بر خالق خود دلالت دارند ) و آنگاه شب را تاريك و پنهان از چشمها ساخته و روز را روشن و نورانى نموديم تا در طلب رزق و معيشت كه عطايى از جانب پروردگارتان است ، برآييد و تا بتوانيد حساب اوقات و سالها را داشته باشيد ، چون اگر روز و شب متعاقب هم نبودند و با هم تفاوتى از نظر نور و ظلمت نداشتند بشر قادر به احتساب زمان نبود ، چون همين حركت وضعى زمين به دور خود كه باعث پيدايش روز و شب است و حركت انتقالى آن به دور خورشيد كه باعث پيدايش فصلها و سالها است ، موجب احتساب و شمارش روزها و ماهها و سالها مىباشد و در خاتمه مىفرمايد ما همه چيز را تفصيل داديم ، يعنى در خلقت هيچ ابهام و اجمالى وجود ندارد و همهء موجودات از يكديگر متمايز هستند . ( 13 ) ( وَ كُلَّ إِنسانٍ أَلْزَمْناهُ طائِرَهُ فِي عُنُقِهِ وَ نُخْرِجُ لَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ كِتاباً يَلْقاهُ مَنْشُوراً ) : ( و ما مقدّرات هر انسانى را ملازم و طوق گردن او ساختيم و ما آن را در روز قيامت به صورت كتابى كه نامهء اعمال اوست بر او بيرون مىآوريم در حالى كه آن را گشوده ملاحظه مىكند ) ، ( طائر ) يعنى پرنده‌اى كه اگر به راست پرواز كند عربها آن را به