ابن حجر عسقلانى ( متوفاى 852 ق ) دربارهء كلينى نوشته است : ابو جعفر محمد بن يعقوب كلينى رازى از فقيهان و مؤلفان شيعه بوده كه به زنجيرى [ منسوب به محله در زنجير ] به خاطر سكونتش در زنجير بغداد معروف شده است . « 1 » فيروز آبادى ( متوفاى 817 ) كلينى رحمه الله را از فقهاى شيعه شمرده است . « 2 » زبيدى ( متوفاى 1205 ) نيز كلينى را جزء فقهاى شيعه دانسته است . « 3 » خير الدين زركلى ( متوفاى 1975 م ) هم ، كلينى را شيخ و رهبر شيعه در بغداد ناميده است . « 4 » برخى از دانشيان غير مسلمان مغرب زمين نيز از تمجيد شيخ كلينى فروگذار نكرده‌اند « 5 » كه جاى دقت بسيار دارد . حاصل نقل قول‌هاى بالا اين است كه كلينى رحمه الله از شخصيت چند بعدى و والايى برخوردار بوده ؛ بدان پايه كه از نگاه رجاليان فرهيخته ، وى به عنوان فقيه و حديث نگارى استوارنگار ، صاحب قلم ، فاضل ، پيشوا ، مجدد و . . . نامبردار گرديده است . فراگيرى و فرادهى علمى بيشترين رقمى كه در مورد مشايخ كلينى گزارش شده ، چهل و هشت تن است . « 6 » در مورد شاگردان وى نيز شانزده نفر گزارش شده است . « 7 » برخى ديگر رقم شاگردان ايشان را بيست و سه نفر شمارش كرده‌اند . « 8 » بررسى در مورد چهره‌هايى كه به عنوان استادان و دانشجويان كلينى مطرح شده‌اند ، مىتواند گوياى سخت‌كوشى ايشان در فراگيرى و فرادهى علمى باشد ؛ به

--> ( 1 ) . العسقلانى ، تبصير المنتبه ، ج 2 ، ص 737 ، المكتبة العلمية ، بيروت ، بى تا ؛ همو ، لسان الميزان ، ج 6 ، ص 636 و 637 ، رقم ترجمه 8277 ، دار احياء التراث العربى و . . . ، بيروت ، چاپ اول ، 1416 ق . ( 2 ) . الفيروز آبادى ، محمد بن يعقوب ، القاموس المحيط ، ج 4 ، ص 265 ، دار الجيل ، بيروت ، بى تا . ( 3 ) . الزبيدى ، السيد محمد مرتضى ، تاج العروس ، ج 9 ، ص 322 ، دارالفكر ، بى جا ، بى تا . ( 4 ) . الزركلى ، خير الدين ، الاعلام ، ج 7 ، ص 145 ، دارالعلم للملايين ، بيروت ، چاپ هفتم ، 1986 . ( 5 ) . ر . ك : مجله علوم الحديث ، شماره 1 ، ص 221 ، نيز الكلينى وكتابه الكافى ، ص 142 . ( 6 ) . الكلينى والكافى ، ص 166 و بعد . ( 7 ) . همان ، ص 182 و بعد . ( 8 ) . الكلينى وكتابه الكافى ، ص 96 و بعد .