است . « 1 » 5 . كتاب الايمان و الكفر : اين كتاب با احاديث طينت و عالم ذر آغاز شده كه در محورهاى منازعه متكلمان بغداد با محدثان قم بوده است . « 2 » احاديث فطرت در ادامه آمده و سپس به بيان مفاهيم بنيادى نظام دينى قرآن ، يعنى مفهوم ايمان و رابطه آن با اسلام و درجه‌هاى هر يك پرداخته شده است . بحث رابطه ايمان و اسلام و نقش گناهان كبيره در آن از دهه‌هاى پايانى سده نخست در فهرست مباحث كلامى درآمده و از عوامل پيدايش برخى فرقه‌ها ، چون مرجئه و خوارج بوده است . قسمت پايانى كتاب كه بخش عمده آن است ، مجموعه‌اى از احاديث اخلاقى را در بردارد . نتيجه‌گيرى در اين مقاله پس از مباحثى مقدماتى دربارهء سير زندگى كلينى به موضوع مبناى گزينش روايات در كتاب كافى پرداخته و دربارهء مسئله ارتباط كلينى با نواب اربعه كه گروهى از اخباريان براى اثبات اعتبار كافى از آن بهره‌بردارى كرده بودند نيز بحث شد ، و در نهايت به بررسى مهم‌ترين ابواب كلامى كافى پرداخته شد . آن چه از اين بحث مختصر ، نتيجه گرفته مىشود عبارت است از : 1 . كتاب كافى به رغم اهميت فراوان ، از اعتبار صددرصدى برخوردار نبوده و از جنبه‌هاى گوناگون قابل نقد است ؛ 2 . در نقد سندى كافى نبايد از اين نكته غافل ماند كه اين شيوه نقد در دوره كلينى رايج نبوده و لذا مبناى گزينش وى بايد شناسايى شده و به هنگام نقد احاديث به آن توجه شود ؛ 3 . كتاب كافى وضعيت تاريخى جامعه شيعه را در آن دوره ، نشان داده و از اين جهت مىتواند به عنوان منبعى تاريخى به‌كار گرفته شود ؛ 4 . كتاب كافى نقش قابل توجهى در حل اختلافات درون مذهبى ، و سازمان‌دهى انديشه اعتقادى شيعه بر جاى گذاشته است . بنابراين نقد روايات اعتقادى كافى مىتواند به آسيب‌شناسى انديشه كلامى شيعه يارى رساند .

--> ( 1 ) . ر . ك : كلينى ، همان ، ج 1 ، ص 525 - 534 . ( 2 ) . ر . ك : شيخ مفيد ، تصحيح ، ص 135 - 136 و نيز همو ، المسائل السروية ، ص 46 ، 72 - 73 .