بين اهل حديث شيعه را نياورده « 1 » و لذا در منازعات بعدى هيچ يك از پيروان مكاتب كلامى شيعه از قم و بغداد گرفته تا مدرسه حلّه نسبت به كتاب كافى حساسيتى جدى از خود نشان نداده و در عمدهء موارد بدون هيچ دغدغه‌اى به نقل روايات آن بدون توجه به وضعيت سندى آنها پرداخته‌اند و به اين دليل وى نوعى مصونيت از اتهام‌هاى متداول آن زمان ، مانند غلوّ و تقصير يافته است . از اين رو مىتوانيم وى را نقطه وسط ميان دو جريان عقل‌گرايى كلامى و سنت‌گرايى حديثى بشماريم . وى به‌رغم پرهيز از لحن متكلمانه و پاىبندى به سنت نقل حديث ، كتاب خود را با موضوع « عقل و جهل » آغاز نموده و در آن با دفاع از مشروعيت و اعتبار عقل به مثابه نعمت و امانتى خدادادى ، چهره‌اى كاملًا عقلانى به مذهب شيعه مىبخشد كه براى متكلمان شيعه بسيار جذاب و دل‌نشين مىنمود . در اين جا لازم است متذكر شويم كه متكلمان شيعه معمولًا در مراجعه به احاديث ، معيارهاى عقلى را مبنا قرار داده و هر روايت موافق ديدگاه عقلى كلام شيعه را پذيرفته و گاه روايات مشهور و تهى از ايراد سندى را به دليل مخالفت با آن ، رد نموده‌اند . « 2 » از اين رو وجود تعداد محدودى از روايات ناسازگار با روحيه خردگرايى برخى متكلمان بغداد ، مانند روايات عالم ذر به استثناى برخى شخصيت‌هاى تندرو در خردگرايى و نزديك به معتزله « 3 » با واكنش نسبتاً ملايمى از سوى متكلمان بغداد روبه‌رو شده است ؛ رواياتى كه در دوره‌هاى بعد با اتفاق نظرِ نسبى از سوى شيعيان پذيرفته شده و اين منازعه به سود كلينى خاتمه يافته است . در اين بخش از بحث به معرفى مهم‌ترين كتاب‌ها و ابواب كلامى كافى مىپردازيم : 1 . كتاب العقل و الجهل : كلينى كتاب خود را با اين كتاب آغاز مىكند . وى در مقدمه ، دليل اين انتخاب را آن مىشمرد كه عقل ، معيار تكليف و ثواب و عقاب الهى

--> ( 1 ) . براى نمونه مىتوان از احاديث سهو و نسيان نبى ياد كرد كه تقريباً همه اهل حديث شيعه آن را مىپذيرفتند . براى آگاهى بيشتر به رساله مخطوط محقق شوشترى در همين موضوع با عنوان سهو النبى مراجعه كنيد . ( 2 ) . ر . ك : ملاصالح مازندرانى ، همان ، مقدمه ، ص 10 . ( 3 ) . ر . ك : سيدمرتضى ، همان ، ج 1 ، ص 409 .