صدوق ، ثقة الاسلام ، مقبول طوايف مردم ، بزرگوارى كه خاصّ و عام او را مدح كرده‌اند ، محمد بن يعقوب كلينى كه خداوند او را با ائمه كرام محشور فرمايد ، زيرا كافى اضبط اصول و جامع‌ترين كتاب‌هاى فرقهء ناجيه و بزرگ‌ترين آنهاست . « 1 » مولا محسن فيض كاشانى مىنويسد : كافى شريف‌ترين و موثق‌ترين و تمام‌ترين و جامع‌ترين آنهاست ، به دليل آن كه اصول را در بر دارد و فاقد زوائد و نواقص است . 4 . به تصريح علماى رجال ، اصول اربعمأه نزد طبقه شاگردان كلينى بوده است و اگر كلينى ، اصلى از اصول را در اختيار نداشته به آسانى مىتوانسته بدان دسترسى يابد . چنان‌كه شيخ طوسى دربارهء تلعكبرى مىگويد : هارون بن موسى تلعكبرى كه كنيه‌اش ابو محمد است جليل القدر ، عظيم المنزله بسيار روايت ، بىنظير و موثق است و تمامى اصول و مصنفات را روايت مىكند . وى در سال 335 هجرى وفات نمود . مرحوم نورى در خاتمه مستدرك الوسائل مىنويسد : تمام اصول نزد ابو محمد هارون بن موسى تلعكبرى موجود بوده است ، او تمامى آنها را به طرق خود روايت مىكند و او از رجال و شاگردان كلينى بوده است . اكثر آن اصول نزد حميد بن زياد از مشايخ كلينى نيز - وجود داشته است . پس اگر آن اصول نزد ايشان بوده است ، دربارهء كلينى چه بايد گفت كه او به داشتن آن اصول سزاوارتر است ، زيرا او شيخ الطائفه و مرجع ايشان و دانشمند بىدليل اين صناعت بوده است . « 2 » 5 . به تصريح علماى رجال ، اصول اربعمأه نزد طبقه مشايخ كلينى بوده است و كلينى به سادگى مىتوانسته بدانها دسترسى داشته باشد ، چنان‌كه شيخ طوسى در كتاب فهرست دربارهء حميد بن زياد مىنويسد : او ثقه است ، و كتاب‌هاى بسيارى تصنيف نمود و بيشتر اصول اربعمأه را روايت كرد ، و خود به تعداد آن اصول ، تأليف دارد . « 3 » از آنچه شيخ طوسى در ترجمه حميد بن زياد گفته است ، بر مىآيد كه بيشتر اصول اربعمأه در زمان حميد و نزد او موجود بوده

--> ( 1 ) . همان مدرك ، ص 117 . ( 2 ) . مستدرك الوسائل ، محدث نورى ، ج 3 ، ص 538 . ( 3 ) . الفهرست ، ص 118 .