محمد بن ادريس حلى ( م 578 يا 598 ) در پايان كتاب سرائر خويش ، بابى دارد تحت عنوان : « الزيادات فيما انتزعته واستطرفته من كتب المشيخة المصنفين والرواة المحصلين ، وستقف على اسمائهم » . يعنى : باب زيادات كه آن را از كتب استادان مؤلف و راويان محصل برگزيده‌ام و بر اسامى ايشان به زودى واقف خواهى شد . آن‌گاه علاوه بر اساس مصنفين ، مطالبى از رسائل ايشان را نيز ذكر مىكند . از جمله ايشان : موسى بن بكر ، معاوية بن عمار ، احمد بن محمد بن أبى نصر بزنطى ، أبان بن تغلب ، جميل بن دراج ، ابو عبداللَّه سيارى ، حسن بن محبوب سراد ، محمد بن على بن محبوب ، محمد بن عبداللَّه بن جعفر الحميرى ، جعفر بن محمد بن سنان دهقان ، عبداللَّه بن بكير بن اعين ، ابوالقاسم بن قولويه ، صفوانى ، احمد بن أبى عبداللَّه برقى مىباشند . « 1 » مرحوم شيخ آقا بزرگ تهرانى در كتاب الذريعه دربارهء اصول و مصنفات اصحاب ائمه عليهم السلام بحث كرده و فهرست بلندى در اين باب ارائه كرده است . وى ذيل كلمه « اصل » مقدمه‌اى در اهميت اصول دارد و در دنباله ، نام 117 اصل و مؤلف آن را بر مىشمرد . « 2 » نيز در جلد 6 ذيل كلمه « كتاب الحديث » از شماره 1613 تا 2356 ، يعنى بالغ بر 734 كتاب از كتاب‌هاى حديث قدماى اصحاب را ذكر كرده و در پايان مىگويد : اين 734 كتاب حديث را در فهرست كتاب‌هاى قدما از اصحاب يافتم كه ايشان از آن به عنوان « كتاب » تعبير كرده‌اند و ما آن را « كتاب حديث » ناميديم ، به دليل آن كه مشتمل بر احاديثى هستند كه از ائمه عليهم السلام روايت شده است . اين روايات عيناً در كتب اربعه‌اى كه محمدون ثلاثه اول تأليف كرده‌اند ، يعنى كافى و فقيه و تهذيب و استبصار ، و كتبى كه محمدون ثلاثه اخر نوشته‌اند يعنى وافى و بحار و وسائل و مستدرك آن آمده است . « 3 » خلاصه : از مطالب گذشته مىتوان نتيجه گرفت كه شيعه اماميه در ثبت و ضبط

--> ( 1 ) . همان مدرك ، ص 317 . ( 2 ) . سرائر ، ص 465 - 490 . ( 3 ) . الذريعه الى تصانيف الشيعه ، ج 2 ، ص 125 - 167 . ( 4 ) . همان مدرك ، ج 6 ، ص 303 - 374 .