مستقلى به نام اصول ثبت و ضبط مىكردند . پس از دوران حضور ائمه عليهم السلام محمدون ثلاثه به تدوين آن اصول پرداختند و مجموعه‌هاى گرانقدر كتب اربعه شيعه را فراهم آوردند . البته در ميان ايشان كلينى بيشترين اهتمام را در گردآورى و تبويب و تدوين اصول اربعمأة داشته است . ضبط احاديث شيعه در ثبت و ضبط احاديث پيامبر اكرم و ائمه اطهار عليهم السلام اهتمام ورزيده است و اين اهتمام به واسطهء تأكيدات پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله بر ثبت و ضبط سخنان حضرتش بوده است . برخى از اين احاديث را مىتوان در كتب روايى ، ابواب كتابت علم مشاهده كرد . « 1 » و ترسيمى از اين اهتمام را مىتوان در گواهى دانشمندان زيرين ديد : 1 . سيد ابن طاووس در كتاب مهج الدعوات مىنويسد : گروهى از اصحاب امام كاظم عليه السلام - از كسانى كه با وى بيعت كرده بودند و از شيعيان آن حضرت بودند - در مجلس آن امام حاضر مىشدند ، در حالى كه الواح آبنوس لطيف و ميل‌هايى در آستين‌هاى خود داشتند . همين كه امام كاظم عليه السلام سخنى مىفرمود يا در موردى فتوا مىداد ، آن گروه آنچه را شنيده بودند ، در لوح ثبت مىكردند . « 2 » 2 . شيخ بهايى در كتاب مشرق الشمسين مىگويد : از مشايخ ما قدس سرهم به ما چنين رسيده است كه عادت اصحاب اصول ، چنين بود كه هرگاه از يكى از ائمهء حديثى مىشنيدند ، به ثبت و ضبط آن در اصول خود مىپرداختند ، تا مبادا به مرور زمان ، تمام آن يا بخشى از آن دستخوش نسيان گردد . « 3 » 3 . ميرداماد در راشحهء 29 از رواشح خود مىنويسد : گفته مىشود كه روش اصحاب اصول چنين بود كه هرگاه از يكى از ائمه عليهم السلام حديثى مىشنيدند ، مبادرت به ضبط آن در اصول خود مىنمودند ، بدون آن

--> ( 1 ) . بحار الأنوار ، كتاب العلم ، ج 2 ، ص 147 - 152 . ( 2 ) . مهج الدعوات ، ص 219 و 220 . ( 3 ) . الذريعه الى تصاينف الشيعه ، ج 2 ، ص 128 .