محمد قنبرى

91

شناخت نامهء كلينى و الكافى ( فارسى )

سدوسى كه ستايشگر ابن ملجم مرادى قاتل مولا اميرالمؤمنين است و نيز از برخى ديگر از دشمنان اهل بيت عليهم السلام نقل روايت مىكند در حالى كه از ائمه بزرگوار اهل بيت عليهم السلام روايتى را نقل نمىكند . البته در اين‌جا نمىخواهيم تعريضى بر بخارى وارد سازيم و كتاب‌هايش را مورد قدح و نقد قرار دهيم . ليكن سخن در ارجحيت و تقدم كلينى در فقه و ادب و علم بر وى و امثال اوست . دقت در ضبط ، علم فراوان و درايت وى در امر حديث كه مورد تصديق و اذعان بسيارى از دانشمندان است ، چنان است كه هيچ يك از نقايص موجود در كتاب بخارى در كتاب كافى به چشم نمىخورد . اين در حالى است كه عده‌اى از علماى بزرگ تصريح به عدم دقت بخارى در ضبط كرده‌اند و گفته‌اند كه وى حديث را بر اساس حافظه‌اش مىنويسد و معناى آن را [ و نه عين لفظ را ] نقل مىكند . عسقلانى در الهدى السارى مىگويد : از جمله مواردى كه در كتاب بخارى واقع شده اين است كه او حديث كاملى كه سلسله سندى واحد دارد را با دو لفظ متفاوت بيان مىكند . و همو از قول محمد بن ازهر سجستانى نقل مىكند كه گفته است : « در مجلس سليمان بن حرب بوديم و بخارى با ما بود و مطالب را مىشنيد و چيزى نمىنوشت . از يكى از حاضرين سؤال شد چرا بخارى نمىنويسد ؟ او گفت : وى به بخارا باز خواهد گشت و آن را از حفظ خواهد نوشت » . « 1 » ذهبى از ابن عمرو حمدان نقل مىكند كه گفت : از ابن عقدة سؤال كردم آيا بخارى حافظتر است يا مسلم ؟ پاسخ داد : « محمد ( يعنى بخارى ) دانشمند بود و مسلم هم دانشمند بود » . من سؤالم را چندين بار تكرار كردم . ابن عقده گفت : « محمد در خصوص اهل شام ، دچار اشتباه گرديده است چرا كه او كتاب‌هاى آنان را گرفته و ديده است و گاهى در جايى فردى را با كنيه‌اش ثبت مىكند ولى در جاى ديگر تنها اسم او را ذكر مىكند و او را دو فرد متفاوت مىپندارد ولى مسلم موارد كمى اشتباه دارد زيرا

--> ( 1 ) . اضواء على السنة المحمدية ، ص 244 .