امام رحمه الله ، معتقد است كه قاعده « سريان رحمت الهى » پاسخ به هر دو سؤال است : تمام حدود و تعزيرات و قصاص و امثال آن ، حقيقت رحمت و رأفت است كه در صورت غضب و انتقام ، جلوه نموده : « وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ » « 1 » . « 2 » و جهنّم از ديدگاه امام رحمه الله چنين است : رحمتى است در صورت غضب ، براى كسانى كه لياقت رسيدن به سعادت دارند . اگر تخليصات و تطهيراتى كه در جهنّم مىشود نبود ، هرگز روى سعادت را آن اشخاص نمىديدند . « 3 » جهنّم ، باطنش صورت لطف و رحمت الهى است كه براى تخليص مؤمنانِ معصيت‌كار و رساندن آنها به سعادت ابد ، چاره منحصره است ؛ زيرا كه فطرت مخموره صافيه انسان ، چون طلايى است كه در ايّام عمر ، آن را مغشوش و مخلوط به مس نموده باشيم . بايد آن طلا را با كوره‌ها و آتش‌هاى ذوب كننده ، خالص نمود و از غلّ و غش ، بيرون آورد : « الناس معادن كمعادن الذهب والفضة » . پس جهنّم براى كسانى كه فطرتشان بكلّى محجوب نشده و به كفر و جهود و نفاق نرسيده باشند ، رحمت است در صورت غضب . « 4 » و اگر جهنّم براى كسانى كه فطرتشان بكلّى محجوب شده ، سراسرْ غضب الهى است ، باز بدان جهت است كه چنين كسانى در چهره جانشان ، روزنه‌اى براى بهره مندى از رحمت الهى باقى نگذاشته‌اند . نتيجه قابل توجّهى كه حضرت امام رحمه الله از مبحث سريان رحمت الهى مىگيرد ، آن است كه راه تسخير قلوب مردم به منظور كمك به تربيت اخلاقى آنان ، بسط رحمت و رأفت است ؛ چنان كه خداوند متعال ، پيامبر اكرم را بدين صفتْ ستوده است . هيچ چيز ، مثل بسط رحمت و رأفت و طرح دوستى و مودّت ، نمىتوان دل مردم را

--> ( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 179 . ( 2 ) . همان ، ص 233 . ( 3 ) . همان جا . ( 4 ) . همان ، ص 142 .