عنها . و قوله أو سنة قائمة ، إشارة إلى العلم بالسنن والنوافل . و يحتمل أن يكون الثانى إشارة إلى علوم الأخلاق والثالث إشارة إلى العلم بأعمال المكلفين ؛ « 1 » منظور پيامبر صلى الله عليه و آله از « آية محكمة » ، اصول عقايد و اركان آن است - كه از آيات محكم قرآن به دست مىآيد - ، و عبارت « فريضة عادلة » ، به علم به فرايض و كارهاى واجب و حرام - كه انجام و ترك آنها بر مكلفان لازم است ، ناظر است و عبارت « أو سنة قائمة » ، به علم به سنن و نافله‌ها اشاره دارد . احتمال دارد كه عبارت دوم به علم اخلاق و فقره سوم به علم به اعمال مكلفان ناظر باشد . ملّا صالح مازندرانى نيز با تقسيم دانش دينى به اصول عقايد و فروع و تقسيم فروع به اخلاق و فقه ، با دفاع از حصر علم در سه دانش ، علوم مورد اشاره پيامبر صلى الله عليه و آله را ناظر به اين سه علم دانسته است . « 2 » مبانى فهم حديث بيشتر شارحانِ احاديث به شرح جزئيات روايات پرداخته و جزئىنگرند و خود را از محدود شدن به شرح و بسط يك روايت فارغ نساخته و به بيان كلياتى در زمينه فهم حديث مىپردازند . مقايسه‌اى ساده ميان شرح ملّا صالح با آنچه مرحوم شعرانى در حاشيه اين شرح آورده ، ادعاى ما را اثبات مىكند ؛ با آن كه مرحوم ملّاصالح به صورتى مبسوط به شرح و تبيين روايات پرداخته ، اما نگاه كلى به روايات و ارائه مبانى كلى در فهم حديث به ندرت در آن يافت مىشود ، در حالى كه در پاورقىهاى كوتاه مرحوم علّامه شعرانى به مبانى مهمى در فهم احاديث مىتوان دست يافت . شرح ملّا صدرا از اين نگاه نيز دربردارنده امتياز ويژه‌اى است ، كه مىتوان با امعان نظر ، برخى از مبانى فقه‌الحديث را از آن استخراج كرد . در اينجا به برخى از اين مبانى اشاره مىكنيم :

--> ( 1 ) . شرح اصول الكافى ، ج 1 ، ص 350 . ( 2 ) . شرح ملّا صالح مازندرانى ، ج 2 ، ص 23 .