نادرستى آن ، آن را در دفتر ثبت مىكرده ، عدم توجه به واقعيت و تحريف آن است زيرا چنان‌كه قبلًا متذكر شديم : طبق اعتراف نجاشى و ديگران ، او از يك سو رئيس شيعه در « رى » بوده و تنها در دو سال آخر عمرش به بغداد رفته بود ، و از سوى ديگر ، او دانشمندى بوده كه از محضر اساتيد و بزرگانى مانند « على بن ابراهيم قمى » صاحب تفسير معروف ، و « محمد بن حسن صفار » صاحب كتاب « بصائر الدرجات » و ده‌ها اساتيدى كه قبلًا ياد كرديم ، علم حديث و دانش فرا گرفت و نيز شاگردانى از قبيل : « ابن قولويه » و « تلعكبرى » و « شيخ صدوق » تربيت كرد كه آنها نيز به نوبه خود اعاظمى چون شيخ مفيد و نجاشى و كشى و نظائر اينها را پرورش دادند . « 1 » به علاوه چنان‌كه مىدانيم : مرجع تشخيص در اين‌گونه موارد ، دانشمندان علم رجال و خبرگان اين فن‌اند ، از اين رو علاوه بر مطالبى كه قبلًا در اين باره نقل كرده‌ايم ، توجه شما را به اعترافات زير جلب مىنمايم : 1 . ابن حجر دربارهء شخصيت كلينى مىنويسد : وكان من فقهاء الشيعة والمصنفين على مذهبهم ، هو من رؤساء فضلاء الشيعة في أيام المقتدر . « 2 » 2 . مرحوم فيض كاشانى دربارهء كتاب كافى مىنويسد : اما الكافى فهو وإن كان أشرفها ( كتب اربعة ) وأوثقها وأتمها وأجمعها لاشتماله على الاصول من بينها وخلوّه من الفضول وشينها . « 3 » 3 . مرحوم مجلسى در مقدمه كتاب مرآة العقول دربارهء او و كتابش مىنويسد : وابتدأت بكتاب الكافى للشيخ الصدوق ثقة الاسلام ، مقبول طوائف الإمام ، ممدوح الخاص والعام : محمد بن يعقوب الكلينى حشره اللَّه مع الائمة الكرام ، لأنه كان أضبط الاصول وأجمعها وأحسن مؤلفات الفرقه الناجيه وأعظمها . « 4 »

--> ( 1 ) . به مقدمه اصول كافى نوشته « حسين على محفوظ » و مقدمه معانى الاخبار به قلم مرحوم آية اللَّه ربانى شيرازى و ديگر كتب رجال و تراجم مراجعه شود . ( 2 ) . لسان الميزان ، ج 5 ، ص 433 به نقل از مقدمه كافى به قلم حسين على محفوظ . ( 3 ) . وافى ، ج 1 ، ص 1 . ( 4 ) . مرآة العقول ، ج 1 ، ص 3 .