تداول يافت كه البته مورد انتقاد برخى محافل محدثان و رجاليان سنى و شيعى نيز قرار مىگرفت . متداول‌ترين شيوه در اين گونه متون ، جعل اسناد و طرق جديد براى متون شناخته شده و يا حك و اصلاح و الحاق متن احاديث بود . اين نوع متون در كتاب‌هاى سنى كم اهميت‌تر از ديدگاه سنيان ، مانند آثار محدثان قرن‌هاى متأخرتر رواج بيشترى يافتند . از شيخ طوسى ( درگذشته 460 ق ) نويسنده دو كتاب ديگر از مجموعه كتب اربعه ( تهذيب الاحكام و الاستبصار ) ، كتاب‌هاى متعددى در اختيار است كه بخشى از آنها به حديث مربوط مىشود و البته اين كتاب‌ها در تحول ادبيات حديثى سهم قابل توجهى داشته‌اند . در عين حال حديث تنها بخشى از فعاليت علمى شيخ طوسى را تشكيل مىداده است « 1 » . پس از دوره محدثان كهن‌تر امامى و تكميل فرايند تدوين احاديث فقهى امامى ، به دوره شاگردان شيخ طوسى و از جمله فرزند حديث دان شيخ طوسى ، ابوعلى طوسى و نيز محدث امامى ، ابوالصَّمصام مَروَزى « 2 » و شاگردان آنان مىرسيم كه فعاليت حديثى ايشان بيشتر در خارج از چارچوب احاديث فقهى بود ؛ در حقيقت عمدهء فعاليت اين گروه از محدثان جمع‌آورى احاديثى با مضامين اخلاقى ، تاريخى و اعتقادى بود . در اين ميان مسائل مربوط به امامت و اختلافات شيعيان و سنيان محور اصلى فعاليت اين محدثان بود . در حقيقت كتاب‌هاى اربعه حديثى شيعه به عنوان تقريباً تنها منابع حديثى فقهى براى اماميه قلمداد مىشدند و ديگر كوششى براى گردآورى اين احاديث ضرورى به نظر نمىرسيد . ابن شهر آشوب ، نويسندهء مناقب آل أبى طالب ، نمونهء يك محدث برجسته و فعال امامى در سدهء ششم قمرى ( دوازدهم ميلادى ) است كه با سفرهاى متعدد خود و بهره‌گيرى از طيف وسيعى از محدثان

--> ( 1 ) . شيخ طوسى كتاب‌هاى متعدد و در موضوعات گوناگونى دارد كه برخى از آنها در مقايسه با دو كتاب او در مجموعه كتب اربعه از اهميت بيشترى برخوردار است . مهم‌ترين كتاب‌هاى او در فقه است و در حالى كه كتابى مانند المبسوط ، كتابى در فقهِ به اصطلاحِ تفريعى است و كتاب النهايه كتابى در حجم متوسط در مسائل فقهى است ، دو كتاب او در مجموعه كتب اربعه ، گرچه با محتوايى فقهى ولى به صورت مجموعه احاديث است . ( 2 ) . براى اين دو تن ، نك : مداخل مربوطه در دايرة المعارف بزرگ اسلامى .