بر روايات و احاديثى از امامان است كه عمدتاً به صورت مسند روايت شده است . اين كتاب براى شناخت محافل حديثى اماميه همچون ساير كتاب‌هاى اصلى علم رجال امامى سودمند است و مهم‌تر اين‌كه با اسناد بىهمتايى كه دارد ، آشنايى ما را با برخى از محافل حديثى اماميه ، خاصه آنچه مربوط به محافل حديثى خراسان مىشود ، فزونى مىبخشد . در ميان نسل پس از كلينى ، تأليفات حديثى شاگردان او به شكل محدودى در اختيار ما قرار گرفته است . از ميان شاگردان و راويان مهم كلينى ، تنها دو تن هستند كه از هر كدام تنها يك كتاب باقى مانده است : كتاب الغيبه از محمد بن ابراهيم النعمانى شامل مجموعه‌اى از احاديث دربارهء امامت و غيبت امام غايب است كه تقريباً از لحاظ محتوى با كتاب الحجه الكافى نزديك است و به دليل اين‌كه روايات اين كتاب مسند است ، مىتواند در مقام مقايسه با سندهاى الكافى به كار آيد ، خاصه كه خود او در كتابش از كلينى نقل روايت مىكند . شاگرد ديگر كلينى ، شخصيت برجسته‌ترى از لحاظ فقهى است كه به ويژه در طرق روايى اماميه و در تداول روايت كتاب الكافى نقش بسيار مهمى داشته است : جعفر بن محمد ابن قولويه . از كتاب‌هاى متعدد او تنها كتاب كامل الزيارات باقى مانده است . در اين كتاب كه مؤلف در آن از روايات محمد بن يعقوب كلينى هم بهره برده ، مجموعه‌اى از احاديث مسند دربارهء امامان و زيارت قبور ايشان و كيفيت و ثواب اين كار نقل شده است و مىتواند همچون كتاب الغيبه نعمانى براى مقايسهء روايات كلينى با ديگر مشايخ اين دو محدث كه طبعاً همگى آنان از معاصران كلينى بوده‌اند ، به كار آيد . بعد از اين دوره به ابن بابويه صدوق ( درگذشته 381 ق ) مىرسيم . در حالى كه از شيخ كلينى جز كتاب الكافى باقى نمانده است ، از شيخ صدوق ، نويسندهء ديگرى از مجموعه كتب اربعه ، كتاب‌هاى متعددى در اختيار است كه عمده آنها به حديث مربوط مىشود . فعاليت عمده شيخ صدوق در حديث بوده و وى بيشتر ، كتاب‌هايى با درونمايه حديثى دارد كه هر يك در موضوعى خاص نوشته شده است « 1 » . او در تحول

--> ( 1 ) . با اين وصف از شيخ صدوق دو كتاب در فقه هم باقى مانده است : كتاب‌هاى المقنع و الهدايه ، كه هر دو مكرر به‌چاپ رسيده‌اند ، براى او نك : مدخل ابن بابويه ، در دايرة المعارف بزرگ اسلامى .