طَلَعَ البَدرُ عَلَينا * مِن ثَنيّاتِ الوِداعِ وَجَبَ الشُكرُ عَلَينا * ما دَعا لِلّهِ داع « 1 » أيُّهَا المَبعوثُ فيناجئتَ بِالأمرِ المُطاعِ « 2 » در اين روز ، سنهء 227 ، وفات كرد معتصم عباسى در سامره « 3 » كه از بناهاى او است و او را ثمانى مىگفتند به جهت آنكه خليفه هشتم بود و هشت پسر و هشت دختر از او بماند و بيشتر چيزهايى كه به دو نسبت دهند ، به هشت مىرسد . در اين روز ، سنهء 241 ، وفات كرد احمد بن حنبل و در بغداد در باب حرب مدفون شد « 4 » و در تشييع جنازه او ، دوست و دشمن جمع شده بودند . دشمنان ، كسى را گماشته بودند كه پيوسته ندا مىكرد كه اى مردم ! لعن كنيد اين كس را كه به ضدّ احكام شريعت حكم مىداد و از طرف دوستان او يكى در پيش جنازه ، به صوت بلند مىگفت : وَأظلَمَتِ الدُّنيا لِفَقدِ محمّد * وَأظلَمَتِ الدُّنيا لِفَقدِ ابنِ حَنبَلٍ و احمد ، چهارمِ ائمّهء اربعهء اهل سنت است و ايشان : ابوحنيفه و مالك بن انس و محمد ابن ادريسِ شافعى مىباشند . و مراد از محمد در اين شعر ، شافعى است كه احمد از خواص اصحاب او است . و در آخر رجب سنهء 204 ، وفات كرد و احمد نسبش به ذى الثديه رئيس خوارج منتهى مىشود و لهذا به شهرت پيوسته ، انحراف او از شاه مردان . « فإنّ الحبّ وَالبُغض يتوارثان » . وَهُو الذى جَمع المسند . وَقالَ : قَد جَمَعتُ في المسند أحاديث انتخبتُها مِن أكثر من سبعماة ألف وَخَمسينَ ألفاً ، فما اختلفتم فارجعوا إليه وَمالم تَجِدوا فيه فليس بِحُجّة . احمد تجويز مىكرد لعن يزيد را به عكسِ غزّالى .

--> ( 1 ) . سيرة النبويه ، ابن كثير ، ج 4 ، ص 41 - 42 . ( 2 ) . السيرة الحلبيه ، ج 2 ، ص 234 - 235 ؛ سبل الهدى و الرشاد ، ج 3 ، ص 271 . صالحى شامى نويسنده اين كتاب ، گفته بيت آخر ( أيّها المبعوث . . . ) را رزين افزوده است . ( 3 ) . تاريخ طبرى ، ج 7 ، ص 314 . ( 4 ) . وفيات الأعيان ، ج 1 ، ص 64 - 65 ، ش 20 « احمد بن حنبل » . ولادتش ربيع الأوّل 164 بوده است .