الحسين بن علي بن محمّد بن أحمد الخزاعي « 1 » الشيخ الإمام السعيد ، قدوة المفسّرين ، ترجمان كلام الله المجيد ، جمال الدين الشيخ ابو الفتوح الرازى النيسابورى ، عالم واعظ مورّخ ، فقيه مفسّر ، اديب كامل ، صاحب شرح الشهاب و تفسير روض الجنان ( كه قريب به صد و پنجاه هزار بيت است كتابت آن ) و آن اگرچه فارسى است إلّا أنّه في وثاقة التحرير و رشاقة التقرير و دقّة النظر من غير نظير ، و هو حاو لكلّ ما تشتهيه الأنفس و تلذ الأعين لا يملّ قاريه و لا يضجر الناظر إليه ، ينتفع منه الفقيه ، و المفسّر ، و المؤرخ و الواعظ و طالب الفضائل و المناقب ، و الفاحص عن المطاعن و المثالب . و هركه ملاحظه نمايد آن تفسير را و كتاب مجمع البيان را مىيابد كه مجمع مثل مختصرى است از او ، و هم فخر رازى در تفسير كبيرش از او اخذ كرده و اساس تفسيرش را بر او نهاده . و شيخ مذكور از خانوادهء اصالت و نجابت و جلالت است چه آن‌كه او از بنى خزاعه است كه از قديم الأيّام از شيعيان آل محمد عليهم السّلام و از محبين آن خانوادهء كرام بوده‌اند و معاويه در حقّ ايشان گفته كه : « محبّت قبيلهء خزاعه با على عليه السّلام به مرتبه‌اى است كه اگر زنان ايشان توانستندى كه با ما جنگ كنند تقصير نكردندى تا به مردان چه رسد » . و نسب شريفش منتهى مىشود به عبد الله بن بديل بن ورقاء خزاعى كه من در تحفة الاحباب اشاره به جلالت عبد الله و بديل كردم در ترجمهء ايشان « 2 » . و جد

--> ( 1 ) . در مورد ابو الفتوح رازى خزاعى مآخذ ديگرى نيز وجود دارد . براى اطلاع بيشتر و تحقيق در احوال وى ، بايد به آنها رجوع كرد : امل الآمل ، ج 2 ، ص 99 ؛ اعيان الشيعه ، ج 6 ، ص 124 ؛ طبقات اعلام الشيعه ، ( قرن ششم ) ، ص 79 ؛ روضات الجنات ، ج 2 ، ص 314 ؛ ريحانة الادب ، ج 7 ، ص 226 ؛ الذريعه ، ج 7 ، ص 20 و ج 11 ، ص 261 و 274 ؛ الكنى و الالقاب ، ج 1 ، ص 135 ؛ فهرست مشترك ، ج 4 ، ص 2687 ؛ تاريخ ادبيات صفا ، ج 2 ، ص 964 ؛ تاريخ نظم و نثر در ايران ، ص 126 ؛ يادداشتهاى قزوينى ، ص 629 و 1481 ؛ معجم المؤلفين العراقيين ، ج 4 ، ص 35 ؛ لغت‌نامه دهخدا ، « حسين » ، 652 ؛ خاتمهء مستدرك ، ج 2 ، ص 72 ؛ النقض ، ص 212 ؛ رياض العلماء ، ج 2 ، ص 153 ؛ معجم رجال الحديث ، ج 6 ، ص 50 ؛ رياض الجنه ، ج 2 ، ص 458 ؛ شناخت نامهء ابو الفتوح ، و ديگر آثارهايش ( 2 ) . تحفة الاحباب ، ص 257 ؛ و نيز ر . ك : الاصابه ، ج 2 ، ص 280 ، شماره 4559 و رجال كشى ، ج 1 ، ص 286 ، حديث شماره 124 ؛ عبد الله از بزرگان اصحاب امير المؤمنين عليه السّلام و از رؤساء و زهاد تابعين و از شجاعان است ، ولى ظاهرا مترجم از اولاد نافع بن بديل و رقاء است نه از اولاد عبد الله بن بديل