بر دو گونه‌اند : 1 - آياتى كه بدون پيوستن به آيات ديگر ، مورد استنباط حكم قرار مىگيرند ، مانند استنباط درستى ازدواج كفار از آيه‌هاى « امْرَأَتَ فِرْعَوْنَ » ( تحريم ، 11 ) و « امْرَأَتُهُ حَمَّالَةَ الْحَطَبِ » ( مسد ، 4 ) . 2 - آيه‌هايى كه به كمك آيهء ديگر ، منشأ استنباط حكم مىگردند ، مانند استنباطى كه على عليه السّلام و ابن عباس دربارهء كمترين زمان باردارى زنان ، از آيهء « وَ حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً » ( احقاف ، 15 ) با آيهء « وَ فِصالُهُ فِي عامَيْنِ » ( لقمان ، 14 ) به عمل آوردند . كسانى كه در زمينهء آيات الاحكام ، كتاب نوشته‌اند ، در نوشته‌هاى خود ، شيوه‌هاى گوناگونى در پيش گرفته‌اند كه از آن ميان ، دو شيوه بيش از همه به‌كار مىرفته است : 1 - ترتيب آيات بر پايهء ترتيب سوره‌هاى قرآن . 2 - به ترتيب ابواب فقه كه در كتب فقهى آمده است . از اين دو روش نيز ، بيشتر از روش دوم ، سود جسته‌اند . فقه القرآن قطب راوندى ، كنز العرفان فاضل مقداد و زبدة البيان احمد ، مقدس اردبيلى و . . . بر بنياد همين روش دوم ، تأليف گشته‌اند . مؤلف الذريعة ، محمد بن سائب كلبى شيعى را نخستين مؤلف در موضوع آيات الاحكام مىداند . مؤلف كتاب تأسيس الشيعة نيز ، همو را نخستين كس از دانشمندان اسلامى مىداند كه در اين فن ، كتابى نوشته است . وى مىافزايد ؛ اين درست نيست كه برخى ، شافعى را نخستين مؤلف آيات الاحكام گفته‌اند . زيرا محمد بن سائب كلبى ، در سال 146 ق در گذشته ، در صورتى كه مرگ شافعى ، در سال 206 ق روى داده است . منابع : الفهرست ابن نديم ، 57 ؛ البرهان ، بحرانى ، 1 / 21 ؛ الذريعه 1 / 40 - 41 ، 4 / 311 ، تأسيس الشيعه 321 - 325 ، فقه القرآن ، قطب راوندى ، مقدمه 8 - 9 . « 1 » * * * *

--> ( 1 ) . دائرة المعارف ، 1 / 237 .