دسته‌اى از خوارج بنام « ازارقه » معتقدند كه هركس مخالفت با خوارج نمود مشرك است ، و بايد با او مبارزه كرد و او را كشت . 3 - معتزله : اصولى كه وجه امتياز معتزله شده پنج اصل است . 1 - توحيد : بدين معنى كه خدا يكتا و صفات او عين ذاتش مىباشد . 2 - عدل بدينمعنى كه انسان در امور زندگى خودمختار است . 3 - منزلى بين دو منزل : مقصود از اين عنوان اينست كه ، كسانى كه گناه كبيره مرتكب شوند ، نه در مرتبهء ايمان هستند و نه در مرتبهء كفر : بدينجهت مؤمن نيست چون صفات خير را تكميل ننموده است و كافر نيست ، چون اقرار بشهادتين مينمايد . چنين شخصى در آتش جهنم تا ابد گرفتار است : زيرا در قيامت يا بهشت است يا جهنم ولى در جهنم عذابش گران نيست ، و مىتوان نام چنين شخصى را مسلمان گذاشت . 4 - وعد و وعيد : مقصود از اين امتياز اينست كه هرگاه خدا وعدهء ثواب و يا وعده عقاب داد ، وعده يا وعيد او تغيير نمىپذيرد ، و نمىتواند گناهان كسى را كه وعدهء عذاب داده به‌بخشد . 5 - امر بمعروف و نهى از منكر دو واجب عقلى هستند ؛ نه شرعى ! 4 - « اشاعره » : اين فرقهء مسلمين با معتزله در دو جبهه قرار گرفته و در 5 امر با معتزله مخالف هستند : ميگويند صفات خدا زائد بر ذات است ، و انسان از خود اراده‌اى ندارد . و براى خدا وفاى بوعده‌هاى خوب و وعده‌هاى بد لازم نيست و ميتواند نيكوكار را عذاب نموده ، و معصيت‌كار را پاداش دهد ، زيرا كارهاى خدا تكليفى نيست كه بعهدهء او باشد و كار قبيحى انجام نميدهد و كسى كه گناه بزرگى مرتكب شد در درجه بين ايمان و كفر نيست ، و در آتش ابدى گرفتار نخواهد بود و امر بمعروف و نهى از منكر از نظر شرع واجب است نه از نظر عقل . شيعيان در دو مسئله توحيد و عدل با معتزله موافق هستند و در سه مسئله ديگر مخالفت نموده‌اند : در مسئله گناه كبيره و مسئله امر بمعروف و نهى از منكر همعقيدهء اشاعره هستند و در مسئله وعد و وعيد نه موافق اشاعره هستند و نه موافق معتزله بلكه معتقدند كه خدا بوعده‌هاى ثوابيكه داده وفاء مىكند ولى وعده‌هاى عذاب را لازم نيست وفاء كند بنابراين مىتواند از گناهكار صرف‌نظر كند و از نظر عقل سزاوار نيست كه