از هفتاد هزار تن « 1 » در جنگ صفين كشته شدند و گناه خون تمامى اين عده تنها به گردن اوست . عبد الرحمن ابن الجوزى مىگويد : « علما در اينكه على ( رضى اللّه عنه ) با كسى نجنگيد مگر آنكه حق با او بود ، اختلاف نظرى ندارند و چگونه اختلاف كنند در حالى كه رسول خدا ( ص ) فرمود : خداوندا حق را بر مدارش بگردان هرگونه كه گرديد . » « 2 » اين فصل را با سخنى از امام ( ع ) به پايان مىرسانم . اين كلام را هنگامى كه در منابع و مآخذ به جستجو و كاوش مشغول بودم ، يافتم . امام مىفرمايد : « به خدا سوگند هيچ امتى بعد از پيامبرشان دچار اختلاف نگشتند مگر آن‌كه اهل باطل آن بر اهل حقش نيرو يافتند ، مگر ( آنجا كه ) خدا نخواهد . » « 3 » اگر پرسنده‌اى از من درباره راز و حكمت برترى بدكاران بر نيكوكاران در اين گونه احوال بپرسد پاسخى نخواهم داشت مگر آنكه بگويم : با ايمانى كه به حكمت آفريننده هستى دارم مىگويم : « اللّه اعلم » خدا داناتر است . اگر به عقل و تدبير مردى مطمئن بودى سپس او را بعد از ساختن خانه خود در حال ويران كردن آن ديدى ، نمىتوانى ديوانه‌اش بپندارى در حالى كه از رمز و راز ساخت و ويرانى آگاهى نداشته باشى . خداوند حكيم است و حكيم بيهوده كارى نمىكند هرچند حكمت آن بر تو پوشيده بماند .

--> ( 1 ) - مروج الذهب : 2 / 436 ، تذكرة خواص الائمة ابن جوزى : 81 ، البدايه و النهايه : 7 / 275 ، تاريخ طبرى : 4 / 45 ، وقعة صفين : 529 الى 31 . ( 2 ) - صيد الخواطر : 385 . ( 3 ) - مقاتل الطالبيين : 45 ، وقعة صفين : 224 ، مجمع الزوائد : 1 / 157 ، كنز العمال : 1 / 183 ح 929 ، شرح النهج : 5 / 18 ، المعجم الأوسط : 7 / 370 .