واژه‌شناسى توافت : انجاميد . نيز در معنى اين واژه گفته شده : پياپى آمد و به پايان رسيد . معناى نخست به سياق خطبه سازگارتر است . أنهد : برخيز . تقاعس : سستى به خرج داد . المتكاره : انسان ناراضى و بىميل . شرح و تفسير سپاه جمل به شهر بصره رسيد و عثمان بن حنيف « 1 » فرماندار آن شهر از سوى امام عليه السّلام بود . عثمان نامه‌اى براى امام عليه السّلام نوشت و امام عليه السّلام در پاسخ گفت : ( فإن عادوا الى ظلّ الطّاعة فذاك الذى نحبّ ) اين مضمون در آيه‌اى از قرآن نيز منعكس شده بود : « اگر دشمنان به صلح و مسالمت تمايل داشتند ، تو نيز مايل به صلح باش و بر خدا توكل كن و كار خود را به خدا واگذار كه خدا شنوا و دانا به صلاح خلق است » « 2 » ( و ان توافت الامور بالقوم الى الشقاق و العصيان . . ) اگر دشمنان صلح را نپذيرفتند و خواهان جنگ و آشوب بودند ، سستى مكن و با مبارزه در راه خدا آنها را ريشه‌كن ساز و افراد را به شركت در جنگ وادار مكن كه نبود چنين افرادى بهتر از بودنشان است . ( فإن المتكاره

--> ( 1 ) . عثمان بن حنيف بن واهب بن حكيم انصارى از ياران پيامبر صلّى اللّه عليه و إله بود كه در جنگ احد شركت داشت و از كارگزاران خليفه دوم بود و امام عليه السّلام نيز او را حاكم بصره ساخت . نك : التاريخ الكبير : 1 / 209 ؛ الجرح و التعديل : 6 / 146 ؛ الاستيعاب : 3 / 89 ؛ الاصابة : 2 / 459 ؛ تهذيب التهذيب : 7 / 103 ؛ اسد الغابة : 3 / 371 ؛ تاريخ طبرى : 3 / 465 . ( 2 ) . وَ إِنْ جَنَحُوا لِلسَّلْمِ فَاجْنَحْ لَها وَ تَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْعَلِيمُ انفال / 8 : 61 .