عجبا : مفعول له براى « قضيت » است . تعبا : مفعول « لقيت » است . سواء : خبر براى « جليل » است و نيز كلمات مرفوع پس از آن . شرح و تفسير ( و لو فكروا في عظيم القدرة و جسيم النعمة لرجعوا إلى الطريق و خافوا عذاب الحريق ) اگر خرد خود را در شناخت هستى شگفت‌انگيز به‌كار اندازى و استوارى و آثار تدبير را در آن بنگرى ، ناگزير خواهى دانست كه آفريدگارى توانا و بزرگ آن را پديد آورده است و آن‌گاه جان تو از هيبت او ، سرشار و از ترس او و حسابرسىاش آكنده خواهد شد . ( و لكن القلوب عليلة ، و البصائر مدخولة ) جز لذتهاى زودگذر و خوشيهاى گذرا چيز ديگرى نمىبيند . ( ألا تنظرون إلى صغير ما خلق كيف أحكم خلقه ، و أتقن تركيبه . . . ) هر پديده كوچك و بزرگ در جهان هستى نشانه‌اى بر وجود و بزرگى خداوند است و او در آفرينش و صفاتش يگانه و بدون شريك است . امام عليه السّلام در اين خطبه از كوچكترين آفريده براى بيان عظمت خدا نمونه مىآورد . مورچه‌ها در خانه من و تو و در قله كوهها و باغها و صحرا و همه جا زندگى مىكنند و با تلاش و كوشش در پى روزى خود هستند و به‌وسيله غريزه الهى راه خود را يافته و گم نمىشوند . مورچه‌ها همانند آدميان با استفاده از بينايى يا غريزه يا الهام ، به روزى خود دست مىيابند . اينها همه در پرتو هدايت بيناى توانا رخ مىدهد . چندى پيش خواندم كه غذاى برخى ماهيان در برخى فصلهاى سال در منطقه‌اى از اقيانوس اطلس فراوان مىشود و آنها براى دستيابى به غذا از هر