و نادانى به سر مىبريد و به زودى در فروترين جايگاه به آنان خواهيد پيوست . ( تطئون في هامهم ) ابن ابى الحديد مىگويد كه ابو العلاء معرى در شعر زير از اين بند خطبه الهام گرفته است : گام‌ها را آهسته بردار كه پوشش اين زمين جز از آن جسدها پديد نيامده است . « 1 » ( و تستنبتون في أجسادهم ) جسدهايشان به خاك تبديل مىشود و درختان و گياهان بر آنها مىرويد . ( و ترتعون فيما لفظوا ) در بازمانده‌هاى آنان از مال و ثروت دنيا سرگرم و غوطه‌وريد . ( و تسكنون فيما خرّبوا ) بر ويرانه‌هاى خانه‌هايشان ، منزل گزيده و اقامت مىكنيد . ( و إنّما الأيّام بينكم و بينهم بواك و نوائح عليكم ) روزگار بر نياكانتان گريست و به زودى بر شما نيز خواهد گريست . ( أولئكم سلف غايتكم ) منظور از « سلف » گذشتگان و منظور از « غاية » مرگ است . آنان پيش از شما به گورستان رفتند و شما نيز به آنان خواهيد پيوست . ( و فرّاط مناهلكم الّذين كانت لهم مقاوم العزّ و حلبات الفخر ) نسل‌هاى پيشين شما - چه بردگان و چه پادشاهان - همه رفتند . آنان براى خود پايه‌هاى عزت برافراشته و در فخرفروشى به مسابقه پرداخته و اكنون شما بر ويرانه‌هايشان قرار داريد . پس چرا همچنان سرگردان و حيرانيد . امام عليه السّلام به ساكنان گورستان مىگويد : « اى اهل غربت و تنهايى و وحشت ! شما پيش از ما رفتيد و ما به شما خواهيم پيوست . » « 2 » ( سلكوا في بطون البرزخ ) برزخ در اينجا به معنى گور است . ( سبيلا سلّطت الأرض عليهم فيه فأكلت من لحومهم و شربت من دمائهم . . . )

--> ( 1 ) . تاريخ بغداد : 4 / 464 ؛ شرح نهج البلاغه ، ابن ابى لا حديد : 11 / 148 . ( 2 ) . نهج البلاغه : حكمت 129 .