شرح و تفسير امام عليه السّلام با توصيف يك مسلمان واقعى آرزو مىكند كه همه مسلمانان مانند او اسلام واقعى را در خود به نمايش درآورند . ( قد أحيا عقله ) خردش را با شناخت خدا و دين و شريعت زنده و روشن گردانيده است . ( و أمات نفسه ) شهوات و گرايش‌هاى حرام را در خود سركوب كرده است . ( حتّى دقّ جليله ) بدنش فرسوده گرديده است ؛ زيرا او غذا مىخورد تا به نيكى زندگى كند ، نه آن‌كه زندگى مىكند تا بيشتر غذا بخورد . ( و لطف غليظه ) هيچ تندى و خشونتى در رفتار و اخلاقش ديده نمىشود . ( و برق له لامع كثير البرق . . . ) شارحان درباره اين بند سخن بسيار گفته‌اند « 1 » و متصوفه آن را به مبارزه با نفس تفسير كرده‌اند . از اين بند چنين فهميده مىشود كه جمع بين علم و تقوا به گشوده شدن درهاى هدايت به سوى حق و عدالت منجر مىشود و هيچ شبهه و ابهامى در اين راه برايش رخ نمىدهد . قرآن به اين حقيقت در آيات چندى اشاره كرده است : « و [ لى ] آنان كه به هدايت گراييدند [ خدا ] آنان را هر چه بيشتر هدايت بخشيد و [ توفيق ] پرهيزگارىشان داد . » « 2 » و « آنان جوانانى بودند كه به پروردگارشان ايمان آورده بودند و بر هدايتشان افزوديم . » « 3 » و در نقطه مقابل نيز : « در دلهايشان مرضى است و خدا بر مرضشان افزود و به [ سزاى ] آنچه به دروغ مىگفتند عذابى دردناك [ در پيش ] خواهند داشت . » « 4 »

--> ( 1 ) . شرح نهج البلاغه ، محمد عبده : 2 / 204 ؛ شرح صد كلمه ، ابن ميثم بحرانى : 222 . ( 2 ) . وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً وَ آتاهُمْ تَقْواهُمْ محمد صلّى اللّه عليه و آله / 47 : 17 . ( 3 ) . إِنَّهُمْ فِتْيَةٌ آمَنُوا بِرَبِّهِمْ وَ زِدْناهُمْ هُدىً كهف / 18 : 13 . ( 4 ) . فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزادَهُمُ اللَّهُ مَرَضاً وَ لَهُمْ عَذابٌ أَلِيمٌ بِما كانُوا يَكْذِبُونَ بقره / 2 : 10 .