( فقسم بينهم معيشتهم و وضعهم من الدنيا مواضعهم ) خداوند از روى عبث و گزاف عمل نمىكند ؛ بلكه نظامى كامل و فراگير را پيش مىگيرد . او با مردم نيز برمبناى عمل صالح برخورد مىكند و از اين‌روى ابزارهاى تشخيص و انجام خوبيها مانند عقل و قدرت و اراده را به انسان داده است و حدود اعمال نيك را از زبان پيامبرانش بيان كرده است ؛ پس هركس به سخنانشان گوش فرادهد و فرمانبردار باشد ، خداوند رستگارى دنيا و آخرت را براى او تضمين مىكند و هركس روى بگرداند و تنبلى پيشه كند ، جز حرمان و خوارى به دست نمىآورد : « و پروردگار تو [ هرگز ] بر آن نبوده است كه شهرهايى را كه مردمش اصلاحگرند به ستم هلاك كند . » « 1 » پيش از اين نيز سخنانى شبيه اين گذشت . « 2 » ( منطقهم الصواب ) پرهيزگاران چيزى را نمىگويند كه باور ندارند و انجام نمىدهند . ( و ملبسهم الاقتصاد ) تنها به يكى دو پيراهن بسنده مىكنند و در پوشاك تفاخر نمىكنند . ( و مشيهم التواضع ) بدون تكبر و تكلف راه مىروند و در جاده فطرت و طبيعتشان گام برمىدارند . ( غضوا أبصارهم عما حرم اللّه عليهم ) اين بند كنايه از حيا و عفت نفس پرهيزگاران است . ( و وقفوا أسماعهم على العلم النافع لهم ) تنها حق و حكمت را تقديس مىكنند و جز به علم سودمند نمىپردازند ؛ چرا كه دين بدون علم استوار نمىشود و آثار شوم عمل بدون علم ، بيش از آثار نيكوى آن است . ( نزلت أنفسهم منهم في البلاء كالتي نزلت في الرخاء ) در سختيها به رحمت خداوند اميد دارند و در آسودگىها از عذاب او

--> ( 1 ) . وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ أَهْلُها مُصْلِحُونَ هود / 11 : 117 . ( 2 ) . نك : شرح خطبه 23 .