از جايگاه خويش بداند . ظلم و كبر ، بدترين آثار را در دنيا و آخرت دارند . پيش از اين درباره صفت زشت ظلم سخن گفته شد . « 1 » از امام صادق عليه السّلام درباره الحاد پرسيدند و امام عليه السّلام در پاسخ فرمود : « كبر ، كم‌ترين درجه الحاد است . » « 2 » امام على عليه السّلام در اين خطبه صفت ظلم و كبر را به ابليس نسبت مىدهد ؛ زيرا او نخستين كسى بود كه ظلم كرد و تكبر ورزيد و او ، همگان را از عالم و جاهل و ثروتمند و فقير را وسوسه مىكند . او به دانشمند مىگويد : تو با داشتن علم از همه مردم بالاتر هستى ، و به كم‌سوادان مىگويد : شما با داشتن هوش فطرى از آموختن بىنياز هستيد ؛ به ثروتمند مىگويد : تو صاحب ثروت هستى و به هركه بخواهى ، قدرت مىبخشى ؛ به فقير مىگويد : خدا به تو لطفى نكرده است . ( و عن ذلك ما حرس اللّه عباده المؤمنين بالصلوات و الزكوات ) نماز ، نوعى كرنش و فروتنى است و فروتنى ، نقطه مقابل تكبر است . بنابراين نماز از پيدايش صفت زشت تكبر جلوگيرى مىكند . نماز ، پيمان خدا با انسان است كه مانع فحشا و منكر مىشود . اگر نماز ، جانها را با انجام حركاتى پرورش مىدهد ، زكات نيز جانها را با پرداخت اموال رياضت مىدهد و هيچ چيزى سنگين‌تر از دادن زكات نيست . ( و مجاهدة الصيام في الأيام المفروضات ) روزه ، جهاد اكبر است و به راستى چه چيزى دشوارتر از صبر در برابر خوردن و آشاميدن و . . . هست ؟ !

--> ( 1 ) . نك : شرح خطبه 176 . ( 2 ) . كافى : 2 / 309 ح 1 ؛ منية المريد : 330 .