وسوسه‌ها و شهوات هستند . او به‌وسيله آنها فرزندان آدم را به دام مىاندازد و گمراه مىكند ؛ چرا كه آدم ، دشمن درجه يك او است . از ابليس نقل شده است : « هرچند فرزند آدم پرهيز كند و در دين خود احتياط كند ، باز من در يكى از اين سه راه به كمين او هستم : مالى را به ناروا بگيرد يا از دادن آن به ناروا خوددارى كند و يا در غير جاى خود هزينه كند . » « 1 » درهم و دينار تنها محكى هستند كه مرز وفادارى و خيانت را به روشنى آشكار مىسازند . مؤمن حقيقى را از اين راه و نه از راه نماز و روزه و فروتنى يا ديگر فضايل مىتوان شناخت . ( و رماكم من مكان قريب ، فقال : رَبِّ بِما أَغْوَيْتَنِي لَأُزَيِّنَنَّ لَهُمْ فِي الْأَرْضِ وَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ ) شيطان به كسى تجاوز نمىكند . او فقط به تزيين و فريب و دادن وعده‌هاى دروغ مىپردازد . اختيار انسان به دست خويش است و مىتواند به سود شيطان عمل كرده و زمام خود را به دست او بسپارد و شيطان از نزديك‌ترين موضع و از درون رگهايش او را شكار كند . « 2 » برخى از عارفان گفته‌اند كه شيطان مؤدب است . او در مىزند و سپس پنهان مىشود ؛ پس اگر برايش گشوده شود ، به درون مىآيد و اگر گشوده نشود ، به راه خود مىرود . ( قذفا بغيب بعيد و رجما به ظن مصيب ) در برخى از نسخه‌ها « غير مصيب » آمده است كه به نظر غلط مىرسد ؛ زيرا امام عليه السّلام بلافاصله از گرويدن برخى از افراد ناشايست به وى خبر مىدهد . خداوند نيز مىفرمايد : « و قطعا شيطان گمان

--> ( 1 ) . تخويف من النار ، ابن رجب حنبلى : 1 / 204 . ( 2 ) . مسند احمد : 3 / 156 ح 1264 ؛ سنن ابى داود : 2 / 333 ح 2470 ؛ تفسير قرطبى : 1 / 301 .