شرح و تفسير ( أحمده شكرا لإنعامه ) هركس خدا را سپاس گويد ، خدا نيز با او چنان مىكند : « و خدا همواره سپاس‌پذير [ حق‌شناس ] داناست . » « 1 » شكر خدا به معناى پاداش دادن و فزونى دادن است : « و آنگاه كه پروردگارتان اعلام كرد كه اگر واقعا سپاسگزارى كنيد [ نعمت ] شما را افزون خواهم كرد و اگر ناسپاسى نماييد قطعا عذاب من سخت خواهد بود . » « 2 » هر شكرى ، نوعى پاداش و وفادارى است . ( و أستعينه على وظائف حقوقه ) حقوق خداوند همان فرمانبردارى و اطاعت و اخلاص و نيز درخواست يارى از او در انجام طاعات است . اينها همگى حق خداوند هستند ؛ زيرا نيرو و سلطنت او بىمانند و بىهمتا است : ( عزيز الجند ، عظيم المجد ) او در ملك و سلطنت خويش ، يگانه و بىهمتا است . ( أشهد أن محمدا صلّى اللّه عليه و آله عبده و رسوله ، دعا إلى طاعته . . . ) قصاص و كيفرهاى دينى از تكرار و فزونى جرايم بازمىدارند ؛ چنان‌كه قرآن بر اين امر تاكيد كرده و تجربه‌هاى فراوان بشرى نيز آن را ثابت مىكند . پرهيزگارى ، نگهبانى درونى براى انسان است كه هرگز غفلت و چشم‌پوشى نمىكند و رشوه نمىگيرد و كيفرها نيز نگهبانى خارج از وجود آدمى هستند كه البته ممكن است در اجراى آنها غفلت شود و يا در اثر روابط و رشوه و . . . پياده نشوند . ( و بادروا الموت في غمراته و امهدوا له قبل حلوله . . . ) زندگى با مرگ به پايان مىرسد و هركس كوتاهى و اهمال كرده باشد ، از زيانكاران خواهد بود . ( و

--> ( 1 ) . وَ كانَ اللَّهُ شاكِراً عَلِيماً نساء / 4 : 147 . ( 2 ) . وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ ابراهيم / 14 : 7 .