نيز مىفرمايد : « هركس عليه امت من بشورد ، گردنش را بزنيد . » « 1 » امام عليه السّلام ، درباره شورشيان مىفرمايد كه مبارزه با آنان جز براى اهل علم كه مواضع حق را مىشناسند ، جايز نيست : ( و العلم بمواضع الحقّ ) زيرا شورشيان شهادتين را بر زبان مىرانند و هركس چنين باشد ، خون و مالش بر مسلمانان حرام است و تنها در صورت وجود دليل شرعى مىتوان به او تعرّض كرد . « 2 » بديهى است كه مقابله با شرارت اين افراد و بررسى راه بهتر ، نيازمند به علم و دانايى است . امام عليه السّلام خود از هركس ديگرى به دين و شريعت خدا آگاه‌تر است . مورخان نقل مىكنند كه وى در آغاز از شورشيان مىپرسيد كه از چه‌چيزى خشمناك گشته‌ايد و به چه‌چيزى اعتراض داريد . آن‌گاه آنان اگر شبهه‌اى را از روى اخلاص و راستى بيان مىكردند ، آن حضرت آن را برايشان بر طرف مىساخت . از شافعى نقل شده كه مىگفت : « اگر على نبود ، احكام مبارزه با شورشيان را نمىدانستيم . » « 3 » امام عليه السّلام پس از استفاده از هر وسيله‌اى براى بازگرداندن شورشيان و نوميدى از اين امر ، به يارانش فرمود : ( فامضوا لما تؤمرون به ) جنگ را بياغازيد . ( وقفوا عند ما تنهون عنه ) در پى فراريان نيفتيد و مجروحان را نكشيد و زنان و كودكان را آزار ندهيد . ( و لا تعجلوا في أمر حتّى تتبيّنوا فإنّ لنا مع كلّ أمر تنكرونه غيرا ) به رأى و نظر خود عمل نكنيد ؛ چراكه شايد راه درست بر

--> ( 1 ) . المعجم كبير : 17 / 142 ح 354 ؛ مسند ابى عوانه : 4 / 413 ح 7145 و 7170 ؛ تهذيب التهذيب : 7 / 160 ح 346 . ( 2 ) . سنن ابى داود : 2 / 452 ح 4882 ؛ مسند احمد : 3 / 491 . ( 3 ) . جواهر الكلام : 21 / 333 ؛ رياض المسائل ، سيد على طباطبائى : 7 / 458 .