استدلال باطل مىشود . ماده استدلال در اين خطبه ، آفريده‌هاى جهان و اختلافات آنها در طبيعت و شكل است . برخى از آنها جامد و فاقد حيات هستند و برخى ديگر ، زنده هستند و رشد مىكنند ؛ ولى فاقد احساس هستند و گروه سومى زنده هستند و رشد مىكنند و احساس و شعور دارند . در قرآن نيز موجودات به گونه ديگرى تقسيم شده‌اند : « پس پاره‌اى از آنها بر روى شكم راه مىروند و پاره‌اى از آنها بر روى دو پا و بعضى از آنها بر روى چهار [ پا ] راه مىروند . » « 1 » اين اختلافات در رنگها و طبيعتها و صفات و زبانها و . . . دلالت بر وجود خداوند دارد ؛ زيرا ماده به‌خودىخود يكسان است و نمىتواند تنوع و اختلاف بيافريند و اين تأثير علت خارجى در آن است كه سبب پيدايش اين‌همه آفريده‌هاى متعدد و گوناگون در آن مىشود . پيش از اين نيز در اين‌باره سخن گفته شد . « 2 » شگفتىهاى جهان ( و ما ذرأ من مختلف صور الأطيار الّتي أسكنها أخاديد الأرض و خروق فجاجها ) همه‌چيز در جهان شگفت‌انگيز است . امام عليه السّلام در اين‌جا از پرنده‌ها ياد مىكند ؛ برخى از آنها در شكافهاى زمين زندگى مىكنند و برخى ديگر در فراز كوهها و درختان و برخى از آنها نيز آن‌سان بزرگ‌اند كه نمىتوانند در هوا بپرند و برخى ديگر مىتوانند هزاران متر در آسمان بالا روند . يكى از پرنده‌شناسان مشهور به نام روبروت ليمن در كتاب « كل شىء عن الطيور »

--> ( 1 ) . فَمِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى بَطْنِهِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى رِجْلَيْنِ وَ مِنْهُمْ مَنْ يَمْشِي عَلى أَرْبَعٍ نور / 24 : 45 . ( 2 ) . نك : شرح خطبه 163 .