مردود است . » « 1 » و بهتر بود كه شيخ در فتواى خويش ، پرسشگر را اين‌گونه راهنمايى مىكرد كه لزومى به پايبندى به يكى از مذاهب چهارگانه نيست . » « 2 » در روزنامه « الجمهورية » ، سيد محمد أحمد كشك از مصر ، مقاله‌اى چاپ كرد و در آن شيخ سعدان را تأييد كرد و در آن گفت : « كسانى كه پايبندى به مذاهب چهارگانه را واجب مىشمارند ، حق نظر و مطالعه و كنكاش در كتاب خدا و سنت رسول و عمل به نتايج آن را حرام مىكنند و به اين‌ترتيب تلاش‌ها متوقف شده و فقه از حركت مىايستد . » « 3 » اين معركه نشان مىدهد دوره تقليد كوركورانه گذشته است و زمان رفعت پرچم حق رسيده است . . . مسلمانان از ديرباز اتفاق‌نظر داشته و دارند كه جاهل بايد در اعمال خود از علما و كارشناسان در امور دينى و دنيوى تقليد كنند . در غير اين‌صورت ، راه عمل به كلى بسته شده و زندگى تعطيل مىشود . نام اين كار تقليد كوركورانه نيست ؛ زيرا تقليد باطل آن است كه انسان جاهل از جاهلى مانند خود تقليد كند يا عالم از عالمى مانند خود تقليد كند و اما تقليد جاهل از عالم كارى منطقى است . شيعه و سنى درباره گشودن باب اجتهاد و امكان تقليد از غير از امامان چهارگانه اختلاف‌نظر كرده‌اند . شيعه مىگويد : باب اجتهاد براى هر انسان شايسته‌اى كه شرايطش را داشته باشد ، باز است . اما عموم سنيان بر اين نظر

--> ( 1 ) . « من أحدث فى ديننا هذا ما ليس فيه فهو ردّ » صحيح بخارى : 2 / 959 ، ح 2550 ؛ سنن ابى داود : 4 / 200 ، ح 4606 ؛ مسند ابى يعلى : 8 / 70 ، ح 4594 . ( 2 ) . روزنامه الجمهورية المصرية : شماره‌هاى 4 - 7 . ( 3 ) . روزنامه الجمهورية المصرية : شماره‌هاى 4 - 14 .