واژه‌شناسى حاطبون : ضربه‌زننده و در اين‌جا منظور بدعت‌گذار است . إستهوتهم : برايشان زينت داد . إستذلّتهم : آنان را به لغزش كشانيد . إستخفّتهم : آنان را از راه حق و صواب دور كرد . ساختار ادبى فى حيرة : جار و مجرور ، متعلق به « ضلّال » است . الجهلاء : صفت تاكيدى براى « جاهليت » است . حيارى : حال براى ضمير « استخفّتهم » است . فى زلزال : جار و مجرور ، متعلق به « حيّارى » است . شرح و تفسير پيش از اين بارها گذشت كه خداوند محمد صلّى اللّه عليه و آله را در زمانى فرستاد كه بيشتر مردم ، خداوند را از اساس انكار مىكردند و گروهى ديگر بتها را مىپرستيدند و برخى ديگر كتابهاى آسمانى را تحريف كرده و بدعت گذارده بودند و در نهايت همگى ارزشها و حلال و حرام را وانهاده بودند . محمد صلّى اللّه عليه و آله در چنين زمانى به پيامبرى برخاست و او سواد خواندن و نوشتن نداشت و با اين حال به جهانيان گفت كه شما بر گمراهى و فساد هستيد و رسالت من تنها راه هدايت و صلاح شما است و خردهاى سالم و وجدانهاى بيدار ، خود دليل درستى آن هستند . پس اگر خيرخواه خود هستيد ، به نداى خردها و وجدانتان گوش فرادهيد . . . و پيامبر صلّى اللّه عليه و آله به‌وسيله اين رسالت امّتى را تشكيل داد و تمدنهايى را ساخت .