پرندگان ، هر يك در منطقه‌اى مناسب خود زندگى مىكنند . « 1 » ( ناداها بعد إذ هي دخان فالتحمت عرى أشراجها ) در اين‌جا به ماده سازنده سيارات اشاره مىكند و اينكه در آغاز شبيه به دود يا بخار بوده است . در قرآن نيز آمده است : « سپس آهنگ آفرينش آسمان كرد و آن بخارى بود . پس به آن و به زمين فرمود : خواه يا ناخواه بياييد آن دو گفتند : فرمان‌پذير آمديم . » « 2 » سخن برخى از دانشمندان طبيعت نيز ، نزديك به آيه است : « اصل جهان از ماده لطيفى ساخته شده كه در فضا بود و آن را گاه « اثير » يا « سديم » ناميده و مانند مه رقيق بوده است . « 3 » تعبير « فالتحمت عرى أشراجها » به اين معنى است كه اجزاء سيّارات ، به يكديگر چسبيده و پيوند خورده است . ( و فتق بعد الارتتاق صوامت أبوابها ) اين بند ، به آيه‌اى از قرآن اشاره دارد : « آسمانها و زمين هر دو به هم پيوسته بودند و ما آن دو را از هم جدا ساختيم . » « 4 » خداوند ، آسمان را با باران و زمين را با گياهان و چشمه‌هاى آب و نفت شكافت . ( و أقام رصدا من الشّهب الثّواقب على نقابها ) شيخ محمد عبده مىگويد : « اشاره امام عليه السّلام به نقش شهابها در پيدايش آفرينش ، در علم جديد تاييد شده است و آن اينكه شهابها ، عامل تغذيه برخى از اجرام آسمانى هستند و هر جرمى كه درونش شكافى ايجاد شود ، به وسيله شهاب پر مىشود . » « 5 » ( و أمسكها من أن تمور في خرق

--> ( 1 ) . بحار الأنوار : 58 / 117 ؛ تفسير الميزان : 10 / 349 . ( 2 ) . ثُمَّ اسْتَوى إِلَى السَّماءِ وَ هِيَ دُخانٌ فَقالَ لَها وَ لِلْأَرْضِ ائْتِيا طَوْعاً أَوْ كَرْهاً قالَتا أَتَيْنا طائِعِينَ فصلت 41 / : 11 . ( 3 ) . در شرح خطبه نخست در اين باره سخن به ميان رفت . ( 4 ) . أَنَّ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ كانَتا رَتْقاً فَفَتَقْناهُما انبياء / 21 : 30 . ( 5 ) . شرح نهج البلاغه ، محمد عبده : 1 / 167 .