سخن رفته است ، ملحق شده و چگونه گمان در كنار يقين مىنشيند . خداوند در اين باره مىگويد : « در واقع گمان در وصول به حقيقت هيچ سودى نمىرساند . » « 1 » درباره قياس به تفصيل سخن گفته‌ايم . « 2 » ( حتّى يظنّ الظّانّ أنّ الدّنيا معقولة على بني اميّة ) ابن ابى الحديد مىگويد : « اين خطبه بسيار طولانى بوده و شيخ رضى بخش بسيار زيادى از آن را حذف كرده است . » « 3 » از اين روى گسست معنايى چندى در اين خطبه ديده مىشود . منظور از بند اخير آن است كه دنيا با همه زيبايىهايش به بنى اميه روى خواهد آورد تا آن‌جا كه بسيارى از مردم مىپندارند ، دنيا وقف آنان است . ( تمنحهم درّها و توردهم صفوها ) دنيا مال و سلطان و آسايش و ياران خويش را به آنان عرضه مىكند . ( و لا يرفع عن هذه الامّة سوطها و لا سيفها ) همچنين مردم خواهند پنداشت كه ستم امويان و كشتارهايشان تا روز قيامت ادامه مىيابد . ( و كذب الظّانّ لذلك ) عباسيان و مزدورشان ابو مسلم خراسانى ، پادشاهى را از آنان ربوده و بدترين عذاب را بر آنان فرود مىآورند . ( بل هي مجّة من لذيذ العيش ) خوشى آنها كم و كوتاه بوده و به زودى بدترين و سخت‌ترين كيفرها بر آنان فرو خواهد آمد . ( يتطعّمونها برهة ) آنان شايد مدت غير كوتاهى از دنيا بهره‌مند باشند ؟ ( ثمّ يلفظونها جملة ) سپس از آنها رخت بربسته و ديگر به

--> ( 1 ) . وَ إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً نجم / 53 : 28 . ( 2 ) . نك : كتاب « من هنا و هناك » و در تفسير آيه 59 سوره نساء تفسير كاشف از همين نويسنده . ( 3 ) . شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد : 6 / 382 .