( قد امهلوا في طلب المخرج ) خداوند دادگر و مهربان است و بدون اقامه دليل و برهان و اتمام حجت ، كسى را عذاب نمىكند و از روى رحمت خويش بندگان را در دنيا مهلت مىدهد و باب توبه را مىگشايد تا هر كه بخواهد ، از عذاب رهايى يابد و او كه اصرار و سركشى كند ، سزاوار كيفر الهى خواهد بود . ( و هدوا سبيل المنهج ) خداوند راه روشن رهايى را به بندگانش نشان داده است و به آنان آگاهى و توانايى و اراده داده و پيامبران خويش را برايشان فرستاده و وحى بر آنان فرو فرستاده است . ( و عمّروا مهل المستعتب ) خداوند بندگان خويش را هدايت كرده و آنان را توانا ساخته و عمر كافى به آنان داده تا بهانه‌اى براى كمكارى و اشتباهات خويش نداشته باشند . خداوند ، فرصت طولانى براى توبه به آنان بخشيده است تا خوشنودى خداوند را به‌دست آورده و قرب او را به‌دست آورند . ( و كشفت عنهم سدف الرّيب ) اين بند ، عطف تفسيرى بر بند « و هدوا سبيل المنهج » است ؛ چه اين‌كه هدايت به راه روشن و بر طرف ساختن ظلمت شب هر دو به يك معنا هستند . ( و خلّوا لمضمار الجياد ) خداوند ، فرصت كافى را در دنيا به بندگانش مىدهد تا پيش از مرگ ، به انجام كارهاى نيك پيشى گيرند . همان‌گونه كه اسبها ، در استراحتگاه خويش فرصت كافى جهت آماده شدن براى مسابقه دارند . ( و رويّة الإرتياد ) همچنين فرصت كافى به آنها بخشيده مىشود تا در راه‌هاى رهايى از كيفر و عذاب بيانديشند و تدبر كنند . ( و أناة المقتبس المرتاد في مدّة الأجل و مضطرب المهل ) شيخ محمد عبده مىگويد : « تعبير « المقتبس المرتاد » به معناى كسى است كه چراغى در دست گرفته تا به وسيله نور آن ،