ظاهر ، آن است كه با حس درك مىشوند و نعمتهاى باطن با وحى و عقل فهميده مىشوند . ( و الرّفد الرّوافغ ) همچنين بخششهاى گسترده خويش را شامل حالتان كرده است : « و ما هم اينان و هم آنان ( دنياطلبان و آخرت‌طلبان ) را از روى لطف خود يارى خواهيم كرد و كسى از لطف پروردگارت محروم نخواهد بود . » « 1 » ( و أنذركم بالحجج البوالغ ، فأحصاكم عددا و وظّف لكم مددا فى قرار خبرة ) خداوند ، بارها و بارها در كتاب خويش ، حجتهايش را آشكار ساخته و بر زبان پيامبرانش آنها را بيان كرده و بهانه‌اى براى نادانى و غفلت فرو نگذاشته است . تعبير « فأحصاكم عددا » گفته قبلى « و أحاط بكم الأحصاء » را تاكيد مىكند و تعبير « وظّف لكم مددا » تاكيد عبارت قبلى « وقّت لكم الأجال » است . هدف از اين تكرار و تاكيد ، زمينه‌سازى براى بخش پايانى بند اخير است و درصدد گفتن اين واقعيت است كه انسان در دنيا ، با خوشىها و ناخوشىها آزموده مىشود . « پس آنها را گرفتار بلاهايى نيكو و زشت كرديم ، باشد كه باز گردند . » « 2 » بديهى است كه اگر تبليغ وحى و بيان تكاليف نبود ، آزمايش كارى لغو و بيهوده بود . ( و دار عبرة أنتم مختبرون فيها ) همه سختىها و گرفتارىها در دنيا مايه عبرت است و اين خود ، نوعى اتمام حجت براى مخالفان و سركشان است . دنيا وسيله جدايى وفادار از خيانت‌كار و فروتن از متكبر است . عقل و قدرت

--> ( 1 ) . كُلًّا نُمِدُّ هؤُلاءِ وَ هَؤُلاءِ مِنْ عَطاءِ رَبِّكَ وَ ما كانَ عَطاءُ رَبِّكَ مَحْظُوراً اسراء / 17 : 20 . ( 2 ) . وَ بَلَوْناهُمْ بِالْحَسَناتِ وَ السَّيِّئاتِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ اعراف / 7 : 168 .