اسباب را به خداوند بازمىگرداند ؛ از جمله « و همه چيز را آفريد و هر چيزى را در جايگاه خويش نهاد » « 1 » و « ما هر چيزى را در جايگاه خويش آفريديم . » « 2 » اين به آن معنى است كه همه رخدادها بر پايه قوانينى فراگير انجام مىگردد و قرآن ، اصل تكامل را پذيرفته است : « اين سنت خداوند درباره گذشتگان است و سنت خداوند تغيير نخواهد كرد . » « 3 » امام صادق عليه السّلام مىفرمايد : « خداوند نمىخواهد كه رخدادها را بدون اسباب طبيعى خويش پديد آورد . » « 4 » اسلام به يادگيرى دانش از هر راهى فراخوانده است ، هرچند در چين باشد « 5 » و فرمان داده كه در مسائل علمى به كارشناسان مراجعه شود . . . مىگويند روزى كسى از عالمى پرسيد : آيا تعداد نانهايى كه در تنور پخته مىشود در قرآن آمده است وى پاسخ داد : آرى و بىدرنگ به رييس نانواها تماس گرفت و از او پرسيد و پاسخ را به پرسشگر گفت . فرد پرسشگر اعتراض كرد كه اين پاسخ قرآن نيست و آن عالم براى او اين را خواند : « پس اگر نمىدانيد ، از كسانى كه مىدانند بپرسيد . » « 6 »

--> ( 1 ) . وَ خَلَقَ كُلَّ شَيْءٍ فَقَدَّرَهُ تَقْدِيراً فرقان / 25 : 2 . ( 2 ) . إِنَّا كُلَّ شَيْءٍ خَلَقْناهُ بِقَدَرٍ قمر / 54 : 49 . ( 3 ) . سُنَّةَ اللَّهِ فِي الَّذِينَ خَلَوْا مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا احزاب / 33 : 62 . ( 4 ) . « أبى اللّه أن يجرى الأمور إلّا بأسبابها » مستدرك سفينة البحار : 4 / 424 . ( 5 ) . اشاره به روايت پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله : « اطلبوا العلم و لو بالصّين » كنز العمال : 10 / 138 ، ح 28697 ؛ فيض القدير : 1 / 168 ، 1110 ؛ وسائل الشيعة : 27 / 27 . ( 6 ) . فَسْئَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ نحل / 16 : 43 .