شرح و تفسير ( الحمد للّه كلّما وقب ليل و غسق ، و الحمد للّه كلّما لاح نجم و خفق ، و الحمد للّه غير مفقود الإنعام ، و لا مكافإ الإفضال ) برخى از شارحان گفته‌اند كه يادكرد امام عليه السّلام از شب در اين جا به جهت يادآورى توالى شب و روز ، و يادكرد از ستاره‌ها براى ذكر فوايد ستاره‌ها است و منظور ايشان از يادكرد نعمت‌ها و فضل‌هاى خداوند براى يادآورى وجوب شكر خداى مهربان است . . . شكى نيست كه شكر خالق منعم ، واجب ، و فكر كردن يك ساعت در آفرينش آفريدگار ، بهتر است از عبادت سال‌هاى زياد . « 1 » ولى همان‌طور كه پيدا است ، مقصود امام عليه السّلام از حمد و ثنا در اين خطبه ، تعظيم و تمجيد خداوند و همچنين تبرّك جستن در آغاز سخن خود و شكر خالق است ، مانند ذكرهاى معمول : « سبحان اللّه ، الحمد للّه ، و لا إله الا اللّه ، و اللّه اكبر » . از گفته‌هاى امام عليه السّلام در ستايش خداوند مانند : « حمد از آن خداوند باد كه حمد را كليدى براى ياد خود قرار داده است . » « 2 » و همچنين : « درهاى نعمت خداوند را با دعا گشودم . » « 3 » عده زيادى از شارحان و مفسّران به توضيح جملاتى آسان و روشن از نهج‌البلاغه پرداخته‌اند ؛ در حالى كه نياز به شرح ندارد ؛ ولى باز هم به خود زحمت داده و بابى براى شرح آن باز كردند و مطالبى از خود در آن شرح اضافه كردند .

--> ( 1 ) . الفردوس بمأثور الخطاب : 2 / 70 ، ح 2397 ؛ المصنف ، ابن ابى شيبه : 7 / 190 ، ح 35223 ؛ تفسير قرطبى : 4 / 413 ؛ الكافى ، كلينى : 2 / 54 ح 2 ؛ تفسير ابن كثير : 1 / 447 . ( 2 ) . « الحمد للّه الّذي جعل الحمد مفتاحا لذكره » نهج‌البلاغه : خطبه 157 . ( 3 ) . « استفتحت بالدّعاء أبواب نعمته » نهج‌البلاغه ، وصيت امام عليه السّلام به فرزندش امام حسن عليه السّلام .