است . ( أما بعد ، فإنّ الأمر ينزل من السماء إلى الأرض كقطرات المطر إلى كلّ نفس بما قسم لها من زيادة أو نقصان ) شيخ محمد عبده در توضيح اين فقره مىگويد : « باران نسبت به مناطق فرود آن تقسيم و توزيع شده است و منبع روزى مردم به شمار مىآيد . » « 1 » وى اين توضيح را از ابن ابى الحديد برگرفته است . حقيقت رزق در تفسير كاشف فراوان در اين باره سخن به ميان آمده است . « 2 » انديشه و تأمل در آيات و روايات و تجارب زندگى به اين باور منتهى مىشود كه هر پديده كوچك و بزرگى در هستى به تدبير و اراده خداوند صورت مىگيرد . اين بدان معنا نيست كه خداوند خود هر كار كوچك و بزرگى را بدون واسطه به عهده دارد ؛ بلكه همه چيز در دست قدرت او قرار دارد و هيچ رخدادى در زمين و آسمان از اراده او خارج نيست و حكمت او چنين اقتضا كرده كه پديده‌ها متعلق به اسباب خود بوده و هر نتيجه‌اى پس از وقوع مقدمات آن رخ مىدهد و خداوند نيروى پديد آورنده هر مقدمه و سبب و وسيله است . بنابراين خداوند روزى را از راه كار و تلاش قسمت مىكند و فرزندان را از راه ازدواج هديه مىدهد و شهرت را از راه كسب دانش و انجام كارهاى نيك نصيب آدمى مىگرداند . بدين ترتيب همه تلاشهاى آدمى بنا به اراده خداوند به نتيجه مىرسند ؛ زيرا او آفريدگار اين هستى است و هرگاه اراده كند ، آن را نيست و نابود مىكند .

--> ( 1 ) . شرح نهج‌البلاغه ، محمد عبده : 1 / 61 . ( 2 ) . به تفسير آيات 66 و 100 مائده / 5 و 26 رعد / 13 و 60 عنكبوت / 29 و 27 شورى / 42 مراجعه شود .