ستاره‌شناس چون غيبگوست و غيبگو چون جادوگر و جادوگر چون كافر و كافر در آتش دوزخ است . به نام پروردگار به سوى مقصد حركت كنيد . » « 1 » ل ) ترديدى در اين مجال وجود ندارد كه امام على عليه السّلام به پيروى از حق سفارش و تأكيد مىنمود و آن چه توجه بيشترى مىطلبد ، نحوه دريافت و شناخت امام عليه السّلام از حق و تطبيق ديدگاه او با ديگر ديدگاه‌هاى موجود است . اهرنگ و ديگر قانون‌گذاران آلمانى از مبناى اصالت دولت در برابر فرد اثر پذيرفته‌اند و حق را همان همان چيزى مىدانند كه دولت آن را تعيين مىكند . اما واقع‌گراها ، حق را آن چه مىدانند كه انسان وضع كرده است و تنظيم و تعريف آن از اراده و خواست او خارج نيست . اهرنگ بر اين باور است كه « مبناى حق ، قدرت و نه انديشه‌اى منطقى است . » در حالى كه هگل مىگويد : « پيروزى هر ملتى برهانى قوى بر حقانيت آن است . » « 2 » آن چه گذشت پندار برخى از دانشمندان در اين زمينه بود كه البته مىتواند زمينه‌ساز درگيرىهاى بزرگى شود . اين باور از سوى فرانسوىها در معرض اتهام قرار گرفته و مبناى آغاز جنگ جهانى قلمداد شده است و از آن جايى كه آلمانىها مروج اين عقيده بودند ، مورد سرزنش قرار گرفته‌اند . بسيارى از دانشمندان و حتى شهروندان معمولى اين ديدگاه را نمىپذيرند و گوبيه ، سخنگوى معترضان در اين زمينه گفته است : « حق ، انديشه‌اى است كه به آينده نظر دارد و مبانى آن را وجدان بشرى و احساس برابرى و آزادى

--> ( 1 ) . « إيّاكم و تعلّم النّجوم إلّا ما يهتدى به في برّ أو بحر ، فإنّها تدعو إلى الكهانة ، و المنجّم كالكاهن و الكاهن كالسّاجر و السّاجر كالكافر و الكافر في النّار . سيروا على اسم اللّه » نهج‌البلاغه : خطبه 79 . ( 2 ) . الموسوعة الفلسفة ، عبد الرحمان بدوى : 2 / 174 .