شرح ابن ابى الحديد نيز ذكر شده كه دويست هزار به ابوسفيان بخشيد « 1 » و ابن اثير نيز نقل كرده است كه صد هزار دينار هم به عبد اللّه بن ابى سرح عطا نمود . « 2 » سيد قطب مىگويد : « موارد بخشش‌هاى عثمان فراوان هستند . به زبير ، ششصد هزار و به طلحه ، دويست هزار بخشيد . زيد بن أرقم ، خزانه‌دار بيت المال به او گفت : گمان مىكنم تو اين اموال را عوض آن چه در زمان پيامبر صلّى اللّه عليه و إله هزينه كردى ، برمىدارى . . . بذل و بخشش‌هاى عثمان ، كارگزارانش را - كه از خويشانش بودند - در برمىگرفت . منطقه تحت سلطه معاويه را افزايش داد و به آن فلسطين و حمص را نيز افزود . همچنين حكم بن عاص ، عموى خويش و رانده شده پيامبر صلّى اللّه عليه و إله را پناه داد و فرزندش ، مروان را وزير مختار خود قرار داد . صحابه كه نتيجه برخوردهاى عثمان را خطرساز مىديدند ، به سوى مدينه سرازير شدند تا سنتهاى اسلامى را پاس دارند . . . آن كه با چشم اسلام مىنگرد و با روح اسلام ، احساس مىكند ، لاجرم اذعان مىكند كه شورش عليه عثمان ، به طور كلى از روح اسلامى سرچشمه گرفته بود . » « 3 » با تمام اين احوال ، عثمان را از خلفاى راشدين مىشمارند . اما آن‌گونه كه ما مىپنداريم ، خلافت راشدين پس از روى كار آمدن امام على عليه السّلام آغاز شد و از آن جايى كه كسى جرات ندارد تا على عليه السّلام را ناشايست در خلافت بداند و برايشان دشوار است كه على عليه السّلام از راشدين باشد ، اما عثمان نباشد ،

--> ( 1 ) . شرح نهج‌البلاغه ، ابن ابى الحديد : 1 / 67 و 269 ؛ شرح نهج‌البلاغه ، محمد عبده : 1 / 46 . ( 2 ) . الكامل فى التاريخ : 2 / 249 - 251 و 3 / 114 ؛ البدايه و النهايه : 7 / 250 ؛ الاستيعاب : 1 / 918 ؛ الاصابة : 4 / 109 . المعارف : 131 و 141 ؛ النجوم الزاهره : 1 / 94 - 97 ؛ اسد الغابه : 3 / 173 و . . . ( 3 ) . العدالة الاجتماعيه ، سيد قطب : 210 .